{"id":11,"date":"2014-01-31T21:54:26","date_gmt":"2014-01-31T20:54:26","guid":{"rendered":"http:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/2014\/01\/31\/kuba-czesc-1\/"},"modified":"2025-07-31T10:09:21","modified_gmt":"2025-07-31T08:09:21","slug":"kuba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/2014\/01\/kuba\/","title":{"rendered":"Kuba"},"content":{"rendered":"

Relacja z wycieczki na Kub\u0119<\/span><\/h2>\n
Stycze\u0144 2014<\/em><\/span><\/h6>\n

[google_map_easy id=”5″]<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 1 – przygotowania i podr\u00f3\u017c<\/span><\/h4>\n

Kuba, Kuba… O Kubie pierwszy raz us\u0142ysza\u0142em troch\u0119 ciekawych informacji od taty, kt\u00f3ry by\u0142 tam w 1975 roku na turnieju szachowym. W tamtym czasie wyjazd na Karaiby nie by\u0142 czym\u015b mo\u017cliwym do pomy\u015blenia dla Polaka. Nawet na bratni\u0105, socjalistyczn\u0105 Kub\u0119. Przelot przez Atlantyk i pobyt na jakiejkolwiek wyspie Wielkich lub Ma\u0142ych Antyli, to by\u0142o co\u015b jak lot na inn\u0105 planet\u0119, kr\u0105\u017c\u0105c\u0105 wok\u00f3\u0142 innego s\u0142o\u0144ca. Tata, jako sportowiec, reprezentant Polski otrzyma\u0142 wsparcie pa\u0144stwa, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142o mu zobaczenie w\u0142asnymi oczami kawa\u0142eczka karaibskiego raju. Wprawdzie wsparcie to ograniczy\u0142o si\u0119 do pokrycia koszt\u00f3w podr\u00f3\u017cy i pobytu, ale w tamtych czasach sportowcy nie mogli liczy\u0107 na wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n

Po powrocie tata opowiada\u0142. S\u0142uchali wszyscy znajomi, bli\u017csza i dalsza rodzina i komu tam jeszcze uda\u0142o si\u0119 nastawi\u0107 ucha. Jako dzieciakowi utkwi\u0142y mi w pami\u0119ci podstawowe punkty, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych toczy\u0142y si\u0119 opowie\u015bci: bieda, ameryka\u0144skie kr\u0105\u017cowniki szos, niewiarygodne pi\u0119kno kraju \u2013 bajeczna przyroda, urzekaj\u0105ce krajobrazy, bia\u0142e pla\u017ce i palmy. Ju\u017c wtedy, nawet w oczach mieszka\u0144ca demolud\u00f3w na Kubie panowa\u0142a bieda. Brakowa\u0142o wszystkiego do tego stopnia, \u017ce kiedy tata chcia\u0142 wyrzuci\u0107 na \u015bmietnik stare, zepsute sanda\u0142y, zaprzyja\u017aniony Kuba\u0144czyk spojrza\u0142 na niego, jak na wariata i rzuci\u0142 si\u0119 wyci\u0105ga\u0107 kapcie ze \u015bmieci. Co z tego, \u017ce maj\u0105 urwany pasek?! Wszystko mo\u017cna naprawi\u0107, a prawdziwe, sk\u00f3rzane sanda\u0142y to luksus! Oni dostawali na kartki jedn\u0105 par\u0119 but\u00f3w na g\u0142ow\u0119 na rok. I te buty ju\u017c nowe, by\u0142y gorsze, ni\u017c te urwane sanda\u0142y z Polski…<\/span><\/p>\n

Stare, ameryka\u0144skie samochody (w\u00f3wczas jeszcze nie tak bardzo stare), by\u0142y niesamowite. Na tle socjalistycznej motoryzacji lat 70-tych przypomina\u0142y raczej statki kosmiczne. To zreszt\u0105 nieprzypadkowe por\u00f3wnanie, ale do tego wr\u00f3c\u0119 potem. Pi\u0119kno krajobraz\u00f3w i przyrody zrobi\u0142o w\u00f3wczas na mnie, jako dzieciaku, stosunkowo najmniejsze wra\u017cenie (zreszt\u0105 jak to odda\u0107 w opowiadaniach, kiedy nie ma nawet do czego por\u00f3wna\u0107).<\/span><\/p>\n

\u017bycie toczy\u0142o si\u0119 dalej i fascynacj\u0119 opowie\u015bciami taty z nowego \u015bwiata stopniowo zast\u0105pi\u0142y nowe wra\u017cenia i prze\u017cycia. Gdzie\u017c zreszt\u0105 jako dzieciak z socjalistycznego kraju mia\u0142em rozmy\u015bla\u0107 o wyprawie na Kub\u0119. Tak samo, jak na Ksi\u0119\u017cyc…<\/span><\/p>\n

Min\u0119\u0142y lata, zmieni\u0142 si\u0119 \u015bwiat, zmieni\u0142a si\u0119 Polska, zmieni\u0142y realia naszego \u017cycia. Zacz\u0119li\u015bmy zwiedza\u0107 \u015bwiat, z pocz\u0105tku ten bli\u017cszy, a z up\u0142ywem czasu, coraz odwa\u017cniej, tak\u017ce ten dalszy. Karaiby niepomiernie zbli\u017cy\u0142y si\u0119 do Polski. Z innej galaktyki przemie\u015bci\u0142y si\u0119 w miejsce odleg\u0142e o kilkana\u015bcie godzin lotu od Warszawy. Nie potrzeba ju\u017c wsparcia w\u0142adz pa\u0144stwowych, \u017ceby si\u0119 tam dosta\u0107. I mimo, \u017ce na Karaibach byli\u015bmy ju\u017c nie raz, to jednak we mnie wci\u0105\u017c tli\u0142 si\u0119 cie\u0144 dzieci\u0119cej fascynacji opowiadaniami taty. Od \u0142adnych paru lat, kiedy takie podr\u00f3\u017ce sta\u0142y si\u0119 dla nas realne, wspomina\u0142em \u017ce chcia\u0142bym zobaczy\u0107 ten niezwyk\u0142y, zatrzymany w czasie kraj. Nalega\u0142em na ten kierunek, bo uwa\u017cam, \u017ce Kuba znajduje si\u0119 obecnie w stanie dosy\u0107 chwiejnej r\u00f3wnowagi. Kiedy sko\u0144czy si\u0119 epoka braci Castro, a to mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 w ka\u017cdej chwili, rozw\u00f3j sytuacji b\u0119dzie bardzo trudny do przewidzenia. Jednak moim zdaniem, najprawdopodobniejszy scenariusz jest taki, \u017ce nast\u0105pi co najmniej znaczna liberalizacja ustroju, Kuba przybli\u017cy si\u0119 do kraj\u00f3w wolnego \u015bwiata, zostanie zniesione embargo, a to spowoduje nap\u0142yw zagranicznego (g\u0142\u00f3wnie ameryka\u0144skiego) kapita\u0142u i Kuba, jak\u0105 widzia\u0142 m\u00f3j tata i jak\u0105 ja chcia\u0142em zobaczy\u0107, zniknie bez \u015bladu w kilka lat. Wprawdzie z wiekiem moja wra\u017cliwo\u015b\u0107 na pi\u0119kno \u015bwiata i przyrody bardzo wzros\u0142a, a fascynacja motoryzacyjnymi ciekawostkami istotnie wyblak\u0142a, ale bardzo zale\u017ca\u0142o mi na uwiecznieniu na zdj\u0119ciach tych miejsc, ludzi i samochod\u00f3w :), o kt\u00f3rych tyle s\u0142ysza\u0142em i kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 niegdy\u015b po\u017cywk\u0105 dzieci\u0119cej wyobra\u017ani.<\/span><\/p>\n

Dalekie wyprawy \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 nieodmiennie z dwoma podstawowymi problemami: wysok\u0105 cen\u0105 i d\u0142ugim, m\u0119cz\u0105cym lotem. W przypadku Kuby, oba s\u0105 naprawd\u0119 bolesne. \u017beby utrzyma\u0107 przy \u017cyciu dogorywaj\u0105c\u0105 gospodark\u0119, socjalistyczne w\u0142adze si\u0119gaj\u0105 do portfeli zgni\u0142ych kapitalist\u00f3w (to o nas), tak g\u0142\u0119boko, jak tylko zdo\u0142aj\u0105. Kuba jest istotnie dro\u017csza od s\u0105siednich kraj\u00f3w basenu Karaib\u00f3w, a przy tym oferuje standard us\u0142ug niepor\u00f3wnanie ni\u017cszy. Kilkunastogodzinny lot to ju\u017c prawdziwy koszmar. Dodatkowo z regu\u0142y po drodze jest jeszcze przesiadka na jednym z wielkich lotnisk Europy i wtedy w podr\u00f3\u017cy sp\u0119dza si\u0119 ju\u017c ponad dob\u0119. Z tych dw\u00f3ch powod\u00f3w kilkakrotnie ju\u017c odk\u0142adali\u015bmy wypraw\u0119 na Kub\u0119 w bli\u017cej nieokre\u015blon\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 i w\u0142a\u015bciwie przesta\u0142em sobie ju\u017c robi\u0107 wi\u0119ksze nadzieje. Promyk \u015bwiate\u0142ka ukaza\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie niespodziewanie wraz z nowym katalogiem biura Rainbow Tours na zim\u0119 2013\/14. Czujne oko \u017cony nie przegapi\u0142o adnotacji przy niekt\u00f3rych imprezach na Kub\u0119, informuj\u0105cych o bezpo\u015brednim locie naszym nowym Dreamlinerem, dodatkowo z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 podr\u00f3\u017cy w klasie biznes za naprawd\u0119 niewielk\u0105 dop\u0142at\u0105. To by\u0142 impuls, kt\u00f3ry popchn\u0105\u0142 nas do dzia\u0142ania. Je\u015bli jeden z dw\u00f3ch powa\u017cnych problem\u00f3w prawie znika, to naprawd\u0119 trzeba wykorzysta\u0107 okazj\u0119. Wykorzystywanie rozpocz\u0119li\u015bmy od przegrzebania wszystkich ofert, przy kt\u00f3rych widnia\u0142a adnotacja o komfortowym locie. Ostatecznie pad\u0142o na mieszan\u0105 imprez\u0119: rejs dooko\u0142a Kuby z wizyt\u0105 na Jamajce, zako\u0144czony kilkudniowym lenistwem w nowiutkim, luksusowym hotelu w Varadero. Kiedy wszystko sobie podsumowali\u015bmy, to okaza\u0142o si\u0119, \u017ce sam problem pierwszy (cena) z powodzeniem zast\u0105pi\u0142 oba pierwotne razem wzi\u0119te (i ceny i wyka\u0144czaj\u0105cego lotu). Wow! Jednak za daleko ju\u017c zabrn\u0119li\u015bmy w plany, nakr\u0119cili\u015bmy si\u0119 emocjonalnie i klamka zapad\u0142a.<\/span><\/p>\n

Przez kilka miesi\u0119cy dziel\u0105cych zam\u00f3wienie wycieczki od samego wylotu, \u015bledzi\u0142em wszelkie doniesienia na temat naszych Dreamliner\u00f3w pilniej, ni\u017c prezes LOT-u. Ca\u0142kowicie rewolucyjna konstrukcja Boeinga przechodzi okres chor\u00f3b wieku dzieci\u0119cego i tak naprawd\u0119, w ka\u017cdej chwili kolejna usterka typu os\u0142awionych akumulator\u00f3w, mog\u0142a ca\u0142kowicie uziemi\u0107 wszystkie maszyny na bli\u017cej nieokre\u015blony czas. Nie na tak\u0105 informacj\u0119 czekali\u015bmy. Szcz\u0119\u015bliwie in\u017cynierowie z Seattle stan\u0119li na wysoko\u015bci zadania i w po\u0142owie stycznia – rok po wprowadzeniu do s\u0142u\u017cby i p\u00f3\u0142 roku po wznowieniu lot\u00f3w po wielomiesi\u0119cznym uziemieniu, nasz Dreamliner czeka\u0142 na nas na Ok\u0119ciu. Tym razem, zupe\u0142nie wyj\u0105tkowo, lot budzi\u0142 w nas podobn\u0105 ciekawo\u015b\u0107 jak same wakacje. Musz\u0119 uczciwie przyzna\u0107, \u017ce si\u0119 nie zawiedli\u015bmy. W ca\u0142ej biznes klasie jest tylko 18 pasa\u017cer\u00f3w i dw\u00f3jka steward\u00f3w wydzielona do obs\u0142ugi wy\u0142\u0105cznie tego dzia\u0142u przez ca\u0142y lot \u2013 jak czego\u015b potrzebujesz, dostajesz natychmiast. Jest to pierwszy przedzia\u0142 za kabin\u0105 pilot\u00f3w, z przodu samolotu, gdzie jest znacznie ciszej. Obszerne, szerokie fotele s\u0105 ustawione parami, ale rozdzielone od siebie dla zapewnienia ka\u017cdemu prywatno\u015bci. Rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 a\u017c do ca\u0142kowicie p\u0142askiej i poziomej pozycji \u2013 mo\u017cna spa\u0107, jak na \u0142\u00f3\u017cku, wyci\u0105gaj\u0105c si\u0119 na ca\u0142\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107. Wreszcie si\u0119 przekona\u0142em, jak lata samolotem bia\u0142y cz\u0142owiek. Tak to mog\u0119 do Australii. Dodatkowo ka\u017cdy ma w\u0142asny \u201etelewizor\u201d i filmotek\u0119 do wyboru. Kocyki, poduszeczki, ciep\u0142e skarpetko-pantofle, przek\u0105ski i napoje bez ogranicze\u0144 przez ca\u0142y lot. Ale najwa\u017cniejsze te wygodne, elektrycznie rozk\u0142adane fotele. Lot w tamt\u0105 stron\u0119 trwa\u0142 ponad dwana\u015bcie godzin, a z samolotu wysiada\u0142em rze\u015bki i wypocz\u0119ty, przeci\u0105gaj\u0105c si\u0119, jak po porz\u0105dnie przespanej nocy. Jako\u017c i istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego czasu smacznie przespa\u0142em. Dzi\u0119ki podr\u00f3\u017cy w takich warunkach nawet jet-lag nie by\u0142 bardzo dolegliwy, chocia\u017c przesuni\u0119cie o bite sze\u015b\u0107 godzin i to w locie na zach\u00f3d potrafi ca\u0142kowicie odebra\u0107 ch\u0119\u0107 do \u017cycia.<\/span><\/p>\n

\"Dreamliner\"<\/a>
Dreamliner<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 zatem doskonale, co b\u0119dzie dalej? Wyl\u0105dowali\u015bmy w porcie lotniczym Santa Marta (dlaczego nie imienia Fidela Castro, albo chocia\u017c Che Guevary?!) u nasady p\u00f3\u0142wyspu Varadero. Z lotniska jest blisko do wszystkich hoteli w ca\u0142ej turystycznej strefie Varadero, ale my zaczynali\u015bmy od Hawany, wi\u0119c na pocz\u0105tek 150 km i kilka godzin w autobusie. Chi\u0144ski autobus nie mia\u0142 klasy biznes, wi\u0119c szybko oprzytomnieli\u015bmy i wr\u00f3cili\u015bmy do socjalistycznej rzeczywisto\u015bci. Tego dnia mieli\u015bmy ju\u017c tylko zosta\u0107 zakwaterowani w hotelu w Hawanie, zje\u015b\u0107 kolacj\u0119 i uda\u0107 si\u0119 na zas\u0142u\u017cony odpoczynek. W hotelu Copacabana w dzielnicy Miramar mieli\u015bmy spa\u0107 tylko dwie noce, ale wiedzieli\u015bmy, \u017ce to \u201enajs\u0142abszy\u201d punkt programu. Miramar to raczej zamo\u017cna (na lokalne warunki) i spokojna dzielnica. Zgodnie z nazw\u0105 (miramar \u2013 widok na morze) le\u017cy nad samym brzegiem Zatoki Meksyka\u0144skiej. Znajduj\u0105 si\u0119 tu g\u0142\u00f3wnie przyzwoite domki, rezydencje (niemal wy\u0142\u0105cznie obcokrajowc\u00f3w) i ambasady. Hotel usytuowany na samym brzegu i w takiej dzielnicy powinien by\u0107 doskona\u0142y, ale to Kuba… Hotel nie wywo\u0142a\u0142 pop\u0142ochu, ale wybuch\u00f3w entuzjazmu te\u017c nie zauwa\u017cy\u0142em. Grupy objazdowe mieszka\u0142y w tym (i podobnych) hotelach przez ca\u0142y pobyt. My na szcz\u0119\u015bcie, po dw\u00f3ch nocach przenosili\u015bmy si\u0119 na komfortowy, pi\u0119ciogwiazdkowy statek wycieczkowy.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 2 – Hawana<\/span><\/h4>\n

Rozlokowali\u015bmy si\u0119 ostro\u017cnie w nieco obskurnym, cho\u0107 sporym pokoju i udali\u015bmy na kolacj\u0119. Mia\u0142 by\u0107 szwedzki st\u00f3\u0142, by\u0142 d\u00f3\u0142. Do hotelu zwie\u017ali autobusami ca\u0142ego naszego Dreamlinera, a by\u0142y tam jeszcze inne grupy. Restauracja niewielka. Mowy nawet nie by\u0142o, \u017ceby znale\u017a\u0107 stolik. Postanowili\u015bmy spokojnie poczeka\u0107 \u2013 awanturowa\u0107 si\u0119 na Kubie, \u017ce nie ma stolik\u00f3w, to by chyba by\u0142o jakie\u015b kuriozum. Zreszt\u0105 nikt, z zapalczywych cz\u0119sto turyst\u00f3w nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na takie ekscesy. Jako\u017c i po pewnym czasie w restauracji nieco si\u0119 przerzedzi\u0142o, niestety na p\u00f3\u0142miskach z jedzeniem tak\u017ce si\u0119 przerzedzi\u0142o, \u017ceby nie powiedzie\u0107, \u017ce nic nie zosta\u0142o… Rych\u0142o zrozumieli\u015bmy, czemu niekt\u00f3rzy czekali na kolacj\u0119 pod drzwiami restauracji, jeszcze przed jej otwarciem. Wyci\u0105gn\u0119li\u015bmy z tego zdarzenia nauk\u0119 i \u015bniadanie zjedli\u015bmy ju\u017c w pe\u0142nym komforcie, patrz\u0105c z wy\u017cszo\u015bci\u0105 na tych, kt\u00f3rzy pospali d\u0142u\u017cej i snuli si\u0119 mi\u0119dzy zaj\u0119tymi stolikami w poszukiwaniu miejsca. Frajerzy. Trzeba zrozumie\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy szwedzkim sto\u0142em i kuba\u0144skim sto\u0142em. Kto nie rozumie, ten g\u0142odny.<\/span><\/p>\n

Po \u015bniadanku, mimo wszystko \u2013 skromnym, spotkali\u015bmy si\u0119 z nasz\u0105 przewodniczk\u0105 po Hawanie i wsp\u00f3lnie udali\u015bmy si\u0119 do autobusu. Kuba jest bardzo dumna z tych \u201e\u015bwiatowej klasy\u201d autokar\u00f3w, kt\u00f3rych ca\u0142y statek dotar\u0142 podobno ostatnio z Chin na wysp\u0119 w celu obs\u0142ugi ruchu turystycznego. Powiedzia\u0142bym, \u017ce duuu\u017co im brakuje cho\u0107by do naszych autobus\u00f3w miejskich i podejrzewam, \u017ce w \u017cadnym kraju EU nie zosta\u0142yby nawet dopuszczone do ruchu, ale klimatyzacja p\u00f3ki co dzia\u0142a\u0142a, wi\u0119c nie by\u0142o powod\u00f3w do narzekania. Nasza pani przewodniczka okaza\u0142a si\u0119 polk\u0105 z krwi i ko\u015bci, kobiet\u0105 w sile wieku, mieszkaj\u0105c\u0105 na Kubie od kilkudziesi\u0119ciu lat. Studiuj\u0105c, jako m\u0142oda dziewczyna, na uniwersytecie we Lwowie (w\u00f3wczas ZSRR) pozna\u0142a tam Kuba\u0144skiego studenta, no i …wiadomo. W\u00f3wczas ani w Polsce, ani na Kubie dobrobyt nie panowa\u0142, wybrali wi\u0119c Kub\u0119 cho\u0107by ze wzgl\u0119du na klimat i po\u0142o\u017cenie. Dzi\u015b pewnie wybraliby inaczej, ale na zmian\u0119 ca\u0142ego \u017cycia si\u0119 nie zdecydowali \u2013 nadal mieszkaj\u0105 na Kubie, wraz z dzie\u0107mi i rodzin\u0105 m\u0119\u017ca. Do dzisiaj tworz\u0105 szcz\u0119\u015bliwe ma\u0142\u017ce\u0144stwo, co bior\u0105c pod uwag\u0119 natur\u0119 Kuba\u0144czyk\u00f3w, wcale nie jest na wyspie typowe. Co wa\u017cne dla nas, pani doskonale orientowa\u0142a si\u0119 w kuba\u0144skich realiach (bo sama w nich \u017cyje), a jednocze\u015bnie nadal bezb\u0142\u0119dnie w\u0142ada j\u0119zykiem polskim, wi\u0119c mogli\u015bmy si\u0119 bez przeszk\u00f3d dowiedzie\u0107 wszystkiego, co nas interesowa\u0142o.<\/span><\/p>\n

Ten dzie\u0144 mieli\u015bmy sp\u0119dzi\u0107 w Hawanie. Zacz\u0119li\u015bmy od starej hiszpa\u0144skiej twierdzy o przyd\u0142ugiej nazwie: Castillo de los Tres Reyes Magos del Morro, broni\u0105cej wst\u0119pu do zatoki hawa\u0144skiej i tym samym do miasta. Stare mury, stare armaty, wszystko umieszczone malowniczo (i strategicznie) na wzg\u00f3rzu nad wej\u015bciem do zatoki. Wys\u0142uchali\u015bmy historii budowli, zrobili\u015bmy pierwsze zdj\u0119cia dla rozgrzania sprz\u0119tu i z powrotem do autokaru, do hotelu Nacional de Cuba.<\/span><\/p>\n

\"Widok<\/a>
Widok na zatok\u0119 z twierdzy Tres Reyes Magos del Morro<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Hotel by\u0142 s\u0142ynny jeszcze przed rewolucj\u0105, goszcz\u0105c znamienite osobisto\u015bci (g\u0142\u00f3wnie z ameryka\u0144skimi paszportami) ze \u015bwiata sztuki, biznesu i … mafii. Mimo i\u017c to epoka dawno miniona, hotel pozostaje z niej bardzo dumny, na ka\u017cdym kroku spotykali\u015bmy pami\u0105tki minionej chwa\u0142y: zdj\u0119cia, stare wyposa\u017cenie, dzie\u0142a sztuki i bardziej osobiste pami\u0105tki zwi\u0105zane z dawnymi go\u015b\u0107mi. Hotelowy bar przypomina w\u0142a\u015bciwie bardziej sal\u0119 pami\u0119ci lub muzeum.<\/span><\/p>\n

\"Bar<\/a>
Bar hotelu Nacional de Cuba<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Nie stoi to na przeszkodzie, \u017ceby w historycznych wn\u0119trzach napi\u0107 si\u0119 doskona\u0142ego mojito lub rumu. Obejrzeli\u015bmy pami\u0105tki, wydali\u015bmy pierwsze dolce na drinki i odpocz\u0119li\u015bmy w hotelowym ogrodzie z widokiem na miasto i morze. Po nied\u0142ugim czasie pani przewodniczka wprawnie wy\u0142uska\u0142a nas z zakamark\u00f3w hotelu i zagoni\u0142a do autobusu \u2013 kolejny przystanek: fabryczka (manufaktura) rumu i cygar. No i oczywi\u015bcie \u201eprzyzak\u0142adowy\u201d sklepik :). Poznajemy pobie\u017cnie histori\u0119, sposoby produkcji i gatunki rumu, dowiadujemy si\u0119 podstawowych informacji o s\u0142ynnych cygarach i mo\u017cemy wszystkiego spr\u00f3bowa\u0107 sami… Nie jestem w stanie pi\u0107 czystego rumu, nie pr\u00f3buj\u0119 te\u017c otru\u0107 si\u0119 cygarem, jednak \u201ep\u0142on\u0105cej\u201d kawy pr\u00f3buj\u0119 z przyjemno\u015bci\u0105. Barman parzy w fili\u017cankach doskona\u0142\u0105, kuba\u0144sk\u0105 kaw\u0119, po czym gasi \u015bwiat\u0142o i w ciemno\u015bci ze sporej wysoko\u015bci leje do nich \u201eogie\u0144\u201d \u2013 p\u0142on\u0105c\u0105 strug\u0119 rumu. Wygl\u0105da to fajnie, a smakuje wr\u0119cz doskonale. Dosy\u0107 rzadki gatunek rumu \u2013 Legendario \u2013 bardzo s\u0142odki, pasuje do czarnej kawy wr\u0119cz idealnie.<\/span><\/p>\n

\"Tradycyjna<\/a>
Tradycyjna manufakturka rumu<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Uraczeni wspania\u0142ym smakiem i aromatem nabywamy kilka butelek wyskokowego specyfiku. Zreszt\u0105 pani ostrzega, \u017ce o ile wi\u0119kszo\u015b\u0107 gatunk\u00f3w rumu mo\u017cna kupi\u0107 w\u0142a\u015bciwie wsz\u0119dzie, o tyle s\u0142odki Legendario \u2013 prawie nigdzie. Cygara kupujemy wy\u0142\u0105cznie na pami\u0105tki i prezenty i jeste\u015bmy gotowi do dalszej drogi. Na chodniku mi\u0119dzy sklepem, a drzwiami autokaru zderzamy si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105 kuba\u0144skiej egzystencji \u2013 biedne dzieci z wyci\u0105gni\u0119tymi r\u0119kami, matka z niemowlakiem na r\u0119ku… Wzmo\u017cony w ostatnich latach ruch turystyczny przyprowadzi\u0142 tak\u017ce tutaj zwyczaj \u017cebrania od zagranicznych turyst\u00f3w. W warunkach ca\u0142kowitego niedoboru produkt\u00f3w codziennego u\u017cytku i \u017cywno\u015bci, przyjmuj\u0105 z rado\u015bci\u0105 wszystko: s\u0142odycze, hotelowe myde\u0142ka, d\u0142ugopisy, cokolwiek. Oczywi\u015bcie najch\u0119tniej pieni\u0105dze w walutach zagranicznych lub peso convertible.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce zatrzymam si\u0119 tu na chwil\u0119, \u017ceby wyja\u015bni\u0107 realia codziennego \u017cycia na Kubie. Kuba\u0144czycy otrzymuj\u0105 pobory w peso narodowym \u2013 pieni\u0105dzu w\u0142a\u015bciwie nic nie wartym. Powszechnie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 nim tylko do wykupienia towar\u00f3w przys\u0142uguj\u0105cych im na kartki. Tak, tak… system kartkowej reglamentacji trwa tu w ci\u0105g\u0142ym rozkwicie. Zreszt\u0105 wiele os\u00f3b starszych, lub niezaradnych tylko dzi\u0119ki temu jest w stanie prze\u017cy\u0107. Na kartki dostaj\u0105 najgorsze produkty, ale za kompletny bezcen. Podobno da si\u0119 prze\u017cy\u0107 (jak jest si\u0119 w miar\u0119 zdrowym). W obiegu jest tak\u017ce peso convertible (wymienialne). Mo\u017cna za to kupi\u0107 w wydzielonych sklepach produkty przypominaj\u0105ce co\u015b, co da si\u0119 por\u00f3wna\u0107 do najta\u0144szych rzeczy spotykanych w naszych dyskontach. Jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em peso convertible dla zwyk\u0142ego Kuba\u0144czyka s\u0105 tury\u015bci. Aby robi\u0107 zakupy, wymieniamy w wyznaczonych, pa\u0144stwowych kantorach (Cadeca) euro i dolary na peso convertible, kt\u00f3rym mo\u017cemy p\u0142aci\u0107 w miejscach i sklepach dost\u0119pnych dla turyst\u00f3w. Pani przewodniczka twierdzi, \u017ce \u017ceby jako tako prze\u017cy\u0107 miesi\u0105c potrzeba ok. 100 peso wymienialnych (obecnie odpowiednik 100\u20ac), natomiast ich pobory, to odpowiednik ok. 25 takich peso (na czarnym rynku mog\u0105 wymieni\u0107 peso narodowe na convertible). Sk\u0105d bior\u0105 reszt\u0119? Pani przemilcza szczeg\u00f3\u0142y, ale na pierwszy plan wysuwaj\u0105 si\u0119 dwa magiczne s\u0142owa: kombinuj\u0105 i za\u0142atwiaj\u0105. S\u0142owa te doskonale znane tak\u017ce u nas w poprzedniej epoce, traci\u0142y stopniowo na warto\u015bci od momentu zmiany ustroju i ostatecznie zosta\u0142y wyparte przez normalne: pracowa\u0107 i kupowa\u0107. U nich si\u0119 nie pracuje, ani nie kupuje. Kombinuje si\u0119 i za\u0142atwia. Obydwie czynno\u015bci staj\u0105 si\u0119 znacznie \u0142atwiejsze, kiedy ma si\u0119 kontakt z zagranicznymi turystami. Z tego powodu Kuba\u0144czycy robi\u0105 wszystko, \u017ceby za\u0142apa\u0107 si\u0119 do pracy w sektorze turystycznym. Zarobki s\u0105 tak samo iluzoryczne, jak gdziekolwiek indziej, ale mo\u017cna co\u015b skombinowa\u0107 i za\u0142atwi\u0107… Jak nie trudno si\u0119 domy\u015ble\u0107, nie jest \u0142atwo dorwa\u0107 si\u0119 do takiej pracy. Poza tym, \u017ce na KA\u017bDE stanowisko w turystyce trzeba mie\u0107 wy\u017csze wykszta\u0142cenie, to oczywi\u015bcie trzeba pokombinowa\u0107, \u017ceby tak\u0105 lukratywn\u0105 posad\u0119 kto\u015b za\u0142atwi\u0142 :). Inne \u017ar\u00f3d\u0142o prawdziwych pieni\u0119dzy, to rodzina zagranic\u0105, kt\u00f3ra przysy\u0142a pieni\u0105dze, paczki, towary itd. Przez lata nielegalnej emigracji i desperackich ucieczek na Floryd\u0119 (cz\u0119sto ko\u0144cz\u0105cych si\u0119 tragedi\u0105 na morzu), zebra\u0142a si\u0119 liczna grupa Kuba\u0144czyk\u00f3w w Stanach Zjednoczonych, kt\u00f3rzy mniej lub bardziej legalnie tam pracuj\u0105 i jak mog\u0105, tak wspomagaj\u0105 cz\u0142onk\u00f3w rodziny pozosta\u0142ych w kraju. Trzeba stwierdzi\u0107, \u017ce chyba wi\u0119cej Kuba\u0144czyk\u00f3w \u201ema kogo\u015b\u201d za granic\u0105, ni\u017c nie ma. Oczywi\u015bcie ta grupa jest w niepor\u00f3wnanie lepszej sytuacji \u017cyciowej. Reszcie pozostaje bardzo marny \u017cywot z dnia na dzie\u0144, bez nadziei na jakiekolwiek zmiany. Po prostu trzeba jako\u015b prze\u017cy\u0107 ci\u0119\u017ckie \u017cycie. I tyle.<\/span><\/p>\n

Pomy\u015bla\u0142by kto, \u017ce w takich warunkach Kuba\u0144czycy s\u0105 narodem smutnym, zrezygnowanym i narzekaj\u0105cym. Nic bardziej mylnego. \u017bycie toczy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na ulicach (tragiczne problemy mieszkaniowe), rado\u015bnie, g\u0142o\u015bno i weso\u0142o w takt s\u0142\u00f3w: fiesta, siesta i manana. Zabawa, odpoczynek i … jutro. Pierwsze dwa s\u0142owa dotycz\u0105 czasu tera\u017aniejszego. Trzeba si\u0119 porz\u0105dnie wybawi\u0107, a po dobrej zabawie trzeba przecie\u017c odpocz\u0105\u0107. Do zabawy i wypoczynku dobra jest ka\u017cda chwila. Natomiast \u201ejutro\u201d… jutro dotyczy pracy i jakichkolwiek innych zaj\u0119\u0107 i obowi\u0105zk\u00f3w. Wbrew znaczeniu s\u0142ownikowemu, \u201emanana\u201d nie oznacza dnia nast\u0119pnego. Oznacza dowolny, nieokre\u015blony moment w przysz\u0142o\u015bci (najlepiej odleg\u0142ej), do kt\u00f3rego odk\u0142adamy wykonanie wszelkich czynno\u015bci niezwi\u0105zanych z fiesta i siesta :). Tak wi\u0119c na ulicach brzmi salsa, a w sercach kr\u00f3luje \u015bpiew i taniec. Salsa powsta\u0142a z po\u0142\u0105czenia muzyki rdzennej ludno\u015bci wyspy (w zasadzie ju\u017c dawno wytrzebionej), z trendami muzycznymi wszystkich naje\u017ad\u017ac\u00f3w, kolonizator\u00f3w i innych przybyszy. Zatem mamy miks muzyki india\u0144skiej, afryka\u0144skiej i europejskiej (w szczeg\u00f3lno\u015bci hiszpa\u0144skiej). Salsy s\u0142uchali\u015bmy bez przerwy przez dwa tygodnie. Na ulicach w autobusie, w hotelu, na pla\u017cy. Nie cierpi\u0119 salsy! Nigdy wi\u0119cej!!!<\/span><\/p>\n

Z drugiej strony, mo\u017ce i Kuba\u0144czycy maj\u0105 racj\u0119. Po co pracowa\u0107, skoro w zamian dostaje si\u0119 pensj\u0119 w banknotach o warto\u015bci makulatury? Po co narzeka\u0107, skoro i tak nic si\u0119 nie zmieni? Po co by\u0107 smutnym i zrezygnowanym, je\u015bli mo\u017cna po\u015bpiewa\u0107 i zata\u0144czy\u0107? Wypracowali chyba w\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b na \u017cycie. Gdyby mieli natur\u0119 Polak\u00f3w, to pewnie ju\u017c dawno temu wszyscy ustawiliby si\u0119 w rz\u0119dzie i z rozpaczy wskoczyli do oceanu. Zosta\u0142aby bezludna wyspa… \ud83d\ude42<\/span><\/p>\n

Z fabryczki rumu udali\u015bmy si\u0119 na Paseo de Marti \u2013 reprezentacyjn\u0105 ulic\u0119 Hawany przy kt\u00f3rej stoi kuba\u0144ski Kapitol \u2013 siedziba parlamentu. To istotnie g\u0142\u00f3wna ulica miasta, ale \u201ereprezentacyjna\u201d jest tylko z nazwy. Je\u017celi ju\u017c co\u015b reprezentuje, to chyba wy\u0142\u0105cznie popadaj\u0105c\u0105 w ruin\u0119 dawn\u0105 zabudow\u0119 miasta. To szeroka arteria oddziela star\u0105 Hawan\u0119 roz\u0142o\u017con\u0105 nad zatok\u0105 Hawa\u0144sk\u0105 od nieco nowszej cz\u0119\u015bci miasta. Kapitol jest w remoncie. Oceniaj\u0105c na oko tempo prac budowlanych, zaryzykuj\u0119 stwierdzenie, \u017ce ju\u017c zawsze b\u0119dzie w remoncie, bo zanim wyremontuj\u0105 np. p\u00f3\u0142nocne skrzyd\u0142o budynku, to po\u0142udniowe z pewno\u015bci\u0105 zd\u0105\u017cy si\u0119 rozsypa\u0107 itd… Budowla jest cz\u0119\u015bciowo pokryta rusztowaniami, ale nigdzie w zasi\u0119gu wzroku nie uda\u0142o mi si\u0119 dostrzec cho\u0107by jednego budowla\u0144ca popijaj\u0105cego w cieniu rum (o budowla\u0144cach pracuj\u0105cych nie wspominam). Cicho, pusto i spokojnie. Jak wcze\u015bniej wspomnia\u0142em, ulica t\u0119tni \u017cyciem, ale remont? Manana.<\/span><\/p>\n

\"Kapitol<\/a>
Kapitol i ulica Paseo De Marti<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Spod gmachu Kapitolu przekroczyli\u015bmy szerok\u0105 Paseo de Marti, bacz\u0105c by nie zosta\u0107 przejechanym przez jaki\u015b ameryka\u0144ski kr\u0105\u017cownik szos zbudowany przed moim urodzeniem. Ruch uliczny odbywa si\u0119 na wyczucie. Czujnie si\u0119 przygl\u0105da\u0142em, jednak nie stwierdzi\u0142em obecno\u015bci jakich\u015b przepis\u00f3w. A je\u015bli nawet s\u0105, to z pewno\u015bci\u0105 nikt o nich nie wie, a ju\u017c na pewno nie kierowcy. Generalnie wszyscy jad\u0105 zgodnie ze swoj\u0105 fantazj\u0105, a ta bywa u\u0142a\u0144ska :). Pieszy jest absolutnie ostatnim uczestnikiem ruchu drogowego, kt\u00f3ry mia\u0142by jakiekolwiek prawa i wszyscy dobrze to wiedz\u0105. Kierowcy po prostu nie dostrzegaj\u0105 pieszych. Jad\u0105, jakby ich w og\u00f3le nie by\u0142o. \u015awiadomi tego ludzie, przemykaj\u0105 mi\u0119dzy samochodami, skuterami, ci\u0119\u017car\u00f3wkami i co tam jeszcze ma ko\u0142a, zwinnie, jak rancze \u0142anie. Po prostu ka\u017cdy pilnuje, \u017ceby nie da\u0107 si\u0119 przejecha\u0107. Jak si\u0119 zagapi, to natychmiast zaliczy zderzak. Wszyscy bez przerwy tr\u0105bi\u0105 na wszystkich. Taki spos\u00f3b bycia. Samoch\u00f3d bez hamulc\u00f3w, to standard, ale bez klaksonu nikt nie odwa\u017cy\u0142by si\u0119 wyjecha\u0107 na ulice. Bez klaksonu jeste\u015b nikim. Nie istniejesz. Jak powietrze. Z drugiej strony wypadk\u00f3w za wiele nie ma, a je\u015bli ju\u017c to niegro\u017anych, gdy\u017c rozwijane pr\u0119dko\u015bci nie s\u0105 zab\u00f3jcze. Na ulicach mamy mieszank\u0119 pot\u0119gi ameryka\u0144skiej motoryzacji z lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, przedstawicieli przemys\u0142u demolud\u00f3w gdzie\u015b tak z lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych i troch\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych samochod\u00f3w g\u0142\u00f3wnie najta\u0144szych marek i modeli. Sk\u0105d te wspania\u0142e, ameryka\u0144skie kr\u0105\u017cowniki szos?! Na to nurtuj\u0105ce mnie od dzieci\u0144stwa pytanie otrzyma\u0142em wreszcie odpowied\u017a od naszej pani przewodnik. Ot\u00f3\u017c zgodnie z prawem obowi\u0105zuj\u0105cym od rewolucji do roku 2013, \u017caden prywatny Kuba\u0144czyk nie m\u00f3g\u0142 kupi\u0107, sprzeda\u0107 ani posiada\u0107 samochodu osobowego nowszego, ni\u017c z roku produkcji 1959. Ot i ca\u0142a tajemnica. Je\u015bli nawet maj\u0105c pieni\u0105dze (np. od rodziny zza granicy) i tak nie mo\u017cesz kupi\u0107 normalnego samochodu, to za wszelk\u0105 cen\u0119 trzeba utrzyma\u0107 \u201eprzy \u017cyciu\u201d te, kt\u00f3re mo\u017cesz posiada\u0107 i u\u017cywa\u0107. No to utrzymywali. St\u0105d zatrzymana w czasie motoryzacja lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. To wszystko samochody, kt\u00f3re przyjecha\u0142y na Kub\u0119 ze Stan\u00f3w jeszcze przed rewolucj\u0105 (kiedy na wyspie de facto rz\u0105dzili Amerykanie), a nast\u0119pnie zosta\u0142y z konieczno\u015bci \u201ezakonserwowane\u201d przez kuba\u0144czyk\u00f3w na nast\u0119pne ponad p\u00f3\u0142 wieku. Mia\u0142em jeszcze wspomnie\u0107, czemu te samochody maj\u0105 takie niezwyk\u0142e, \u201ekosmiczne\u201d kszta\u0142ty. To ju\u017c moja autorska refleksja, nie zas\u0142yszana od przewodniczki. Ot\u00f3\u017c w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ca\u0142a Ameryka \u017cy\u0142a programem podboju kosmosu. By\u0142 to okres zimnej wojny, a jednym z jej front\u00f3w by\u0142 wy\u015bcig kosmiczny. Pierwszy jego etap wygrali Rosjanie wysy\u0142aj\u0105c w kosmos pierwszego cz\u0142owieka, ale ostatnie s\u0142owo nale\u017ca\u0142o do Ameryki \u2013 program Apollo i wyprawa na Ksi\u0119\u017cyc. Skojarzenie z \u201ekosmicznymi\u201d kszta\u0142tami nie jest przypadkowe. Te samochody naprawd\u0119 mia\u0142y by\u0107 \u201ekosmiczne\u201d i przypomina\u0107 rakiety. St\u0105d ostre sto\u017cki i kraw\u0119dzie natarcia z przodu oraz stateczniki i \u201ewyloty dysz\u201d z ty\u0142u. W\u0142a\u015bnie takie samochody chcia\u0142o kupowa\u0107 ogarni\u0119te kosmiczn\u0105 mani\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo. I takie by\u0142y projektowane i produkowane.<\/span><\/p>\n

\"Ameryka\u0144skie<\/a>
Ameryka\u0144skie kr\u0105\u017cowniki<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

W ostatnich latach ze wzgl\u0119du na zupe\u0142nie ju\u017c upadaj\u0105c\u0105 gospodark\u0119, w\u0142adza zmuszona jest sukcesywnie rozlu\u017ania\u0107 kaganiec przepis\u00f3w wprowadzonych zaraz po rewolucji. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci regulacji spraw gospodarczych, ale wida\u0107 tak\u017ce liberalizacj\u0119 w warstwie spo\u0142ecznej. Zgni\u0142y kapitalizm zaczyna s\u0105czy\u0107 si\u0119 przez szpary do socjalistycznego raju. Mi\u0119dzy innymi uwolniono rynek samochod\u00f3w. Zezwolono na prowadzenie niewielkiego prywatnego interesu: sklep, restauracja, pensjonat itp. Ob\u0142o\u017cono to ci\u0119\u017ckimi podatkami – rycza\u0142t niezale\u017cny od tego, czy masz jakie\u015b dochody, czy nie. Ale i tak znajduje si\u0119 coraz wi\u0119cej ch\u0119tnych. Jak masz pracowa\u0107 dla wsp\u00f3lnego, socjalistycznego dobra i og\u00f3lnej szcz\u0119\u015bliwo\u015bci, to manana. Ale jak na w\u0142asny rachunek, to nawet fiesta i siesta mog\u0105 poczeka\u0107 :). Natura ludzka wsz\u0119dzie pozostaje taka sama. Inwestuje si\u0119 w turystyk\u0119, a p\u00f3\u0142wysep Varadero zosta\u0142 w\u0142a\u015bciwie przekazany we w\u0142adanie \u015bwiatowym sieciom hotelarskim. Tu te\u017c ciekawostka: do niedawna Kuba\u0144czycy w og\u00f3le nie mogli dosta\u0107 si\u0119 na p\u00f3\u0142wysep. Zakaz wst\u0119pu, zona specjalna, teren ska\u017cony (kapitalizmem), Strefa 51 :). Postawiono rogatki i szlabany, co nie jest trudne, gdy\u017c p\u00f3\u0142wysep przypomina nasz Hel, wi\u0119c wystarczy przegrodzi\u0107 go na samym pocz\u0105tku. Jak nie mia\u0142e\u015b zagranicznego paszportu, to kopa w ty\u0142ek i z powrotem. Rogatki ze szlabanami s\u0105 nadal, ale teraz pe\u0142ni\u0105 ju\u017c inn\u0105 rol\u0119: Kuba\u0144czycy mog\u0105 oficjalnie wjecha\u0107 na p\u00f3\u0142wysep, ale na wje\u017adzie musz\u0105 zap\u0142aci\u0107 myto! Za sam wjazd! Na kawa\u0142ek swojego w\u0142asnego kraju! Kasa ponad czysto\u015b\u0107 ideologiczn\u0105!!! Has\u0142o: \u201eSocjalizm albo \u015bmier\u0107!\u201d chyba zaczyna traci\u0107 na warto\u015bci…<\/span><\/p>\n

No dobra, mo\u017ce wr\u00f3\u0107my do Hawany i Kapitolu. Zgrabnie slalomuj\u0105c i uskakuj\u0105c przed chromowanymi zderzakami ameryka\u0144skich rakiet przebrn\u0119li\u015bmy na drug\u0105 stron\u0119 Paseo de Marti i zag\u0142\u0119bili\u015bmy si\u0119 w uliczki starej Hawany. Po imieniu: w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 to wal\u0105ce si\u0119 ruiny. Wal\u0105ce si\u0119 w spos\u00f3b dos\u0142owny, to nie przeno\u015bnia. Gdzieniegdzie wida\u0107 rusztowania, ale nie s\u0105 tam po to, \u017ceby z nich remontowa\u0107 budynki, tylko po to, \u017ceby podtrzymywa\u0107 \u015bciany przed ostatecznym zawaleniem. W wielu miejscach rusztowania ze \u015bcianami zosta\u0142y ju\u017c zespolone w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 przez poch\u0142aniaj\u0105c\u0105 wszystko, pn\u0105c\u0105 si\u0119 ro\u015blinno\u015b\u0107. Wobec tego, co nas otacza\u0142o, stwierdzenie pani przewodnik, \u017ce w Hawanie w og\u00f3le nie ma pustostan\u00f3w by\u0142o szokuj\u0105ce.<\/span><\/p>\n

\"Zabudowa<\/a>
Zabudowa przy reprezentacyjnej Paseo de Marti<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Zwyczajnie jej nie uwierzy\u0142em. Wi\u0119kszo\u015b\u0107, je\u015bli nie wszystkie te budowle powinny zosta\u0107 zapiecz\u0119towane przez nadz\u00f3r budowlany i zbli\u017canie si\u0119 do nich na odleg\u0142o\u015b\u0107 kilkudziesi\u0119ciu metr\u00f3w powinno by\u0107 zabronione. Mog\u0105 si\u0119 po prostu zawali\u0107 w ka\u017cdej chwili, grzebi\u0105c pod gruzami ludzi. Nie uwierzy\u0142em przewodniczce na s\u0142owo, musia\u0142em jednak uwierzy\u0107 w\u0142asnym oczom \u2013 w oknach rozsypuj\u0105cych si\u0119 ruin, na balkonach, kt\u00f3rych po\u0142owa wali\u0142a si\u0119 pod w\u0142asnym ci\u0119\u017carem by\u0142o porozwieszane pranie, gdzieniegdzie sta\u0142y kwiatki lub inne oznaki \u017cycia ludzi. Te budynki s\u0105 w takim stanie, \u017ce przechodz\u0105c obok chodnikiem, ba\u0142bym si\u0119 g\u0142o\u015bniej krzykn\u0105\u0107, \u017ceby nie wywo\u0142a\u0107 katastrofy budowlanej… A tam od piwnic po najwy\u017csze pi\u0119tra mieszkaj\u0105 ludzie! Istne szale\u0144stwo. Jak trzeba by\u0107 zdesperowanym, \u017ceby tak ryzykowa\u0107?! Ale taka jest stara Hawana.<\/span><\/p>\n

\"Wszystko<\/a>
Wszystko jest zamieszkane<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Napisa\u0142em na pocz\u0105tku: wal\u0105ce si\u0119 ruiny. Owszem, to prawda. Ale odnosi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do stanu technicznego budynk\u00f3w. Patrz\u0105c z innej perspektywy, wspomagaj\u0105c wzrok wyobra\u017ani\u0105, powiem co\u015b jeszcze: jedno z najpi\u0119kniejszych miast \u015bwiata, jakie kiedykolwiek by\u0142o mi dane ogl\u0105da\u0107. To te\u017c jest prawda, bez \u017cadnej przesady. Przepi\u0119kna, kolonialna architektura. Ca\u0142e budynki i ich najdrobniejsze detale (je\u015bli si\u0119 zachowa\u0142y) wygl\u0105daj\u0105, jak dzie\u0142a sztuki. Wspania\u0142e zdobienia, wysmakowana forma, wyrafinowany kszta\u0142t, doskona\u0142a harmonia, przepi\u0119kne elewacje, bardzo wysokie, przestronne pomieszczenia… Je\u015bli kogo\u015b sta\u0107, \u017ceby przymykaj\u0105c oczy si\u0119gn\u0105\u0107 wyobra\u017ani\u0105 w przesz\u0142o\u015b\u0107, pomin\u0105\u0107 obecn\u0105 mizeri\u0119 i ujrze\u0107 te cuda w chwili ich \u015bwietno\u015bci, to dostrze\u017ce cudowne, kolorowe miasto, w kt\u00f3rym ka\u017cdy budynek \u015bwiadczy o geniuszu swojego tw\u00f3rcy. Mo\u017ce ja si\u0119 bardzo na tym nie znam, ale widz\u0119 do\u015b\u0107, \u017ceby zrozumie\u0107 dlaczego by\u0142o to ukochane miasto Hemingway\u2019a i tylu innych znanych os\u00f3b. Dlaczego ka\u017cdy, kto m\u00f3g\u0142 sobie na to pozwoli\u0107 wraca\u0142 tu przez ca\u0142e \u017cycie. W okresie swojej \u015bwietno\u015bci miasto by\u0142o per\u0142\u0105 architektury. Per\u0142\u0105 tak niezwyk\u0142\u0105, \u017ce po dziesi\u0105tkach lat popadania w ruin\u0119, nadal wida\u0107 niesamowity kunszt architekt\u00f3w i budowniczych. Stworzyli arcydzie\u0142o. I je\u015bli zd\u0105\u017c\u0105 si\u0119 jeszcze znale\u017a\u0107 \u015brodki (zapewne ogromne) na odrestaurowanie starej Hawany, zanim to wszystko zawali si\u0119 do piwnic, to per\u0142a zal\u015bni ponownie ja\u015bniej ni\u017c diament. Je\u015bli tak by si\u0119 sta\u0142o, to polec\u0119 jeszcze raz na Kub\u0119. S\u0142owo.<\/span><\/p>\n

\"Architektura<\/a>
Architektura starej Hawany<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Pani przewodniczka, \u017ceby nie straci\u0107 licencji, przeprowadzi\u0142a nas przez star\u00f3wk\u0119 \u201eszlakiem turystycznym\u201d to znaczy tymi uliczkami, przy kt\u00f3rych budynki nie powinny pogrzeba\u0107 pod gruzami turyst\u00f3w. U\u015bwiadomi\u0142a nas, \u017ce stare wysokie pomieszczenia bywaj\u0105 cz\u0119sto dzielone w po\u0142owie na mniejsze, ale poziomo! W po\u0142owie wysokich wn\u0119trz dobudowuje si\u0119 dodatkowy strop (kompletna budowlana samowolka) i otrzymuje o po\u0142ow\u0119 ni\u017csze, ale podwaja powierzchni\u0119 pomieszcze\u0144. Obejrzeli\u015bmy bardzo nieliczne odrestaurowane domy (oczywi\u015bcie za zagraniczne pieni\u0105dze \u2013 g\u0142\u00f3wnie ONZ).<\/span><\/p>\n

\"Zabudowa<\/a>
Zabudowa odrestaurowana za kas\u0119 ONZ<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Ostatecznie przez labirynt uliczek dotarli\u015bmy do Palacio de los Capitanes Generales (Pa\u0142ac Gubernator\u00f3w). Kiedy pani opowiada\u0142a o historii miejsca, zauwa\u017cy\u0142em z zaciekawieniem, \u017ce uliczka przed g\u0142\u00f3wnym wej\u015bciem, na kt\u00f3rej stoimy jest \u201ewybrukowana\u201d drewnian\u0105 kostk\u0105. Spyta\u0142em o t\u0119 osobliwo\u015b\u0107. Okazuje si\u0119, \u017ce jeden z gubernator\u00f3w mia\u0142 zwyczaj balowa\u0107 po nocach przy rumie i damskim towarzystwie, a nie chcia\u0142, \u017ceby odwo\u017c\u0105cy go nad ranem pow\u00f3z budzi\u0142 jego \u017con\u0119 (wida\u0107 by\u0142a sekutnica). Kaza\u0142 wy\u0142o\u017cy\u0107 uliczk\u0119 drewnianymi kostkami, \u017ceby podkowy kopyt i obr\u0119cze k\u00f3\u0142 powozu przesta\u0142y ha\u0142asowa\u0107. Potrzeba matk\u0105 wynalazku. Wida\u0107 by\u0142 za ka\u017cdym razem tak napruty, \u017ce nawet tego ostatniego kawa\u0142ka nie m\u00f3g\u0142 po cichu podej\u015b\u0107 piechot\u0105… Spod pa\u0142acu jest kilka krok\u00f3w do starego hotelu Ambos Mundos (jednego z ulubionych miejsc Hemingway\u2019a) i w barze na otwartym dachu hotelu zjedli\u015bmy lunch. To jeden z niewielu budynk\u00f3w zachowanych w dobrym stanie. Troch\u0119 czasu wolnego, kt\u00f3ry mieli\u015bmy po po\u0142udniu po\u015bwi\u0119cili\u015bmy na spacer nad zatok\u0105 Hawa\u0144sk\u0105, podziwiaj\u0105c twierdz\u0119 g\u00f3ruj\u0105c\u0105 nad przeciwnym brzegiem. Podobno na noc cie\u015bnina by\u0142a zamykana \u0142a\u0144cuchami, \u017ceby pod os\u0142on\u0105 ciemno\u015bci nie wp\u0142yn\u0119li do niej piraci, kt\u00f3rzy mogli grabi\u0107 miasto.<\/span><\/p>\n

Na koniec zafundowali\u015bmy sobie jeszcze ekstra atrakcj\u0119: przejazd z powrotem do hotelu startymi samochodami. Po Hawanie je\u017adzi sporo taks\u00f3wek, ale s\u0105 ich dwa podstawowe rodzaje: dla miejscowych i dla turyst\u00f3w (jako\u015b nie by\u0142em zaskoczony). Taks\u00f3wki dla miejscowych funkcjonuj\u0105 inaczej, ni\u017c to sobie wyobra\u017camy. Standardowo wsiadasz do taks\u00f3wki i m\u00f3wisz, gdzie chcesz jecha\u0107. Tam jest odwrotnie: zatrzymujesz taks\u00f3wk\u0119 (w kt\u00f3rej zawsze s\u0105 ju\u017c pasa\u017cerowie) i pytasz dok\u0105d jedzie taks\u00f3wkarz… Jak Ci pasuje, to si\u0119 zabierasz. Taks\u00f3wki (przewa\u017cnie pojazdy w fatalnym stanie) je\u017cd\u017c\u0105 po okre\u015blonych trasach, wedle uznania kierowcy, a ludzie wsiadaj\u0105 i wysiadaj\u0105. Zabawne. Taks\u00f3wki dla turyst\u00f3w, to wy\u0142\u0105cznie okaza\u0142e ameryka\u0144skie kr\u0105\u017cowniki utrzymane w dobrym (optycznie) stanie. Te funkcjonuj\u0105 standardowo, ale oczywi\u015bcie wy\u0142\u0105cznie za peso convertible. Pani przewodniczka zam\u00f3wi\u0142a wszystkim ch\u0119tnym takie samochody (trafi\u0142 nam si\u0119 Chevrolet z 56 roku \u2013 n\u00f3wka nie \u015bmigana). Kierowcy (wy\u0142\u0105cznie z u\u0142a\u0144sk\u0105 fantazj\u0105) zawie\u017ali nas przez ca\u0142\u0105 Hawan\u0119, w tym wi\u0119kszo\u015b\u0107 drogi po nadmorskim bulwarze Malec\u00f3n \u2013 drugiej najbardziej znanej ulicy Hawany. P\u0119dzili\u015bmy przez miasto z otwartymi oknami i rozwianymi w\u0142osami, weso\u0142o na wszystkich tr\u0105bi\u0105c. Ile mog\u0142em, filmowa\u0142em przez okno. Fajnie.<\/span><\/p>\n

\"Tym<\/a>
Tym cackiem mkn\u0119li\u015bmy przez Hawan\u0119<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Jeszcze par\u0119 s\u0142\u00f3w o tych samochodach, ale one s\u0105 teraz esencj\u0105 i najlepiej rozpoznawalnym znakiem Kuby. Ot\u00f3\u017c w ostatnim czasie w\u0142adza zorientowa\u0142a si\u0119, \u017ce niechc\u0105cy uczyni\u0142a z nich wielk\u0105 atrakcj\u0119 o \u015bwiatowym zasi\u0119gu. W zwi\u0105zku z tym wszystkie te pojazdy zosta\u0142y og\u0142oszone \u201edobrem narodowym\u201d i obj\u0119te zakazem wywozu z wyspy. Mo\u017cna by si\u0119 zastanowi\u0107, jaka jest naprawd\u0119 ich warto\u015b\u0107? Ot\u00f3\u017c nie za du\u017ca. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich wygl\u0105da naprawd\u0119 imponuj\u0105co i sprawiaj\u0105 wra\u017cenie zachowania w doskona\u0142ym stanie. Jednak to pozory. Prawdziw\u0105 warto\u015b\u0107 maj\u0105 pojazdy w stanie \u201ekolekcjonerskim\u201d. Kolekcjonerskim oznacza po prostu bardzo dobrym, a przede wszystkim oryginalnym. Poj\u0119cia wykluczaj\u0105ce si\u0119 nawzajem, bo oryginalne mechanizmy sprzed kilkudziesi\u0119ciu lat raczej trudno zachowa\u0107 w bardzo dobrym stanie. St\u0105d zreszt\u0105 bardzo wysoka cena samochod\u00f3w, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie w takim stanie trafiaj\u0105 na aukcje. Na Kubie nie ma takich samochod\u00f3w. Wszelkie czynno\u015bci \u201ekonserwacyjne\u201d, kt\u00f3re s\u0105 prowadzone przy tych samochodach maj\u0105 na celu osi\u0105gni\u0119cie efektownego wygl\u0105du i utrzymanie pojazd\u00f3w w ruchu. Niestety \u201eefektownego\u201d nie ma nic wsp\u00f3lnego z \u201eoryginalnego\u201d. Wsp\u00f3\u0142czesne lakiery, jaskrawe kolory, nieoryginalne ozdoby, chromowane detale gdzie popadnie, a nie tam, gdzie by\u0142y fabrycznie. Utrzymanie w ruchu oznacza po prostu wymian\u0119 silnik\u00f3w i wi\u0119kszo\u015bci mechanizm\u00f3w na pochodz\u0105ce ze wsp\u00f3\u0142czesnych (tanich) samochod\u00f3w. Jedno i drugie to kompletna kolekcjonerska dyskwalifikacja. Te samochody s\u0105 co\u015b warte wy\u0142\u0105cznie, jako atrakcja turystyczna. Warto\u015bci kolekcjonerskiej nie posiadaj\u0105 \u017cadnej. Obiecuj\u0119 nie pisa\u0107 wi\u0119cej o samochodach…<\/span><\/p>\n

\"Prawie,<\/a>
Prawie, jak nowe<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Nast\u0119pnego dnia przed po\u0142udniem mieli\u015bmy kilka godzin czasu i wykorzystali\u015bmy go na spacer po dzielnicy Miramar, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142 si\u0119 nasz hotel. To stosunkowo nowa dzielnica i zupe\u0142nie wsp\u00f3\u0142czesna zabudowa. Czyli zwyczajna. Przeszli\u015bmy szerok\u0105 (i pustaw\u0105) trzeci\u0105 alej\u0105 – Avenida 3ra, przy kt\u00f3rej znajduje si\u0119 sporo ambasad. Nie s\u0105 to biurowce (czasem ufortyfikowane), do jakich przywykli\u015bmy w Europie. Raczej du\u017ce wille i \u015brednie posiad\u0142o\u015bci. Zorganizowali\u015bmy konkurs na rozpoznawanie flagi i god\u0142a, kt\u00f3re zdobi\u0142o ka\u017cd\u0105 ambasad\u0119. Czasem si\u0119 udawa\u0142o. W po\u0142udnie zostali\u015bmy przewiezieni autobusem i przekwaterowani na statek Louis Cristal, kt\u00f3rym mieli\u015bmy odby\u0107 kolejny etap naszej podr\u00f3\u017cy.<\/span><\/p>\n

\"Nasz<\/a>
Nasz Louis Cristal<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Jednak p\u00f3ki co, statek sta\u0142 zacumowany przy terminalu Sierra Maestra w zatoce Hawa\u0144skiej. Z wysokich pok\u0142ad\u00f3w widzieli\u015bmy dachy starej Hawany, a w oddali kopu\u0142\u0119 Kapitolu. Pokusa by\u0142a zbyt silna. Zupe\u0142nie na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 (ale oczywi\u015bcie oficjalnie) zeszli\u015bmy z pok\u0142adu i zag\u0142\u0119bili\u015bmy si\u0119 w labirynt starego miasta. Tym razem wybiera\u0142em uliczki, kt\u00f3re wygl\u0105da\u0142y zdecydowanie gorzej, ni\u017c \u201eszlak turystyczny\u201d z poprzedniego dnia. By\u0142 pi\u0119kny, ciep\u0142y wiecz\u00f3r. Wszystko o\u015bwietlone mi\u0119kkim, z\u0142otym blaskiem s\u0142o\u0144ca chyl\u0105cego si\u0119 ju\u017c ku zachodowi \u2013 najlepsze \u015bwiat\u0142o do zdj\u0119\u0107. Kierowa\u0142em si\u0119 w miejsca, gdzie nie by\u0142o wida\u0107 turyst\u00f3w. Zau\u0142ki, ciasne przej\u015bcia, w\u0105skie uliczki… I ta pi\u0119kna architektura w tak op\u0142akanym stanie. Wsz\u0119dzie wok\u00f3\u0142 na ulicach mn\u00f3stwo Hawa\u0144czyk\u00f3w. Dzieci, m\u0142odzie\u017c, staruszkowie. Mimo, \u017ce niekt\u00f3re miejsca budzi\u0142y pod\u015bwiadomie spory niepok\u00f3j, to jednak Hawana jest absolutnie bezpiecznym miastem. Miejscowi napotykaj\u0105c turyst\u00f3w w miejscach, gdzie si\u0119 ich nie spodziewali, na \u201eswoim\u201d terenie, reagowali lekkim zaskoczeniem, ale natychmiast potem pojawia\u0142 si\u0119 szeroki, przyjazny u\u015bmiech, czasem okraszony ciekawo\u015bci\u0105. Czego naprawd\u0119 wtedy \u017ca\u0142owa\u0142em, to \u017ce nie mia\u0142em ze sob\u0105 du\u017cej torby cukierk\u00f3w do rozdawania dzieciom i jakich\u015b innych gad\u017cet\u00f3w, kt\u00f3rymi mo\u017cna by wyrazi\u0107 nasz\u0105 sympati\u0119. Szkoda. Naprawd\u0119. Absolutnie nie musieli\u015bmy si\u0119 niczym okupowa\u0107 i nikt nie wyci\u0105ga\u0142 r\u0119ki, ale by\u0142oby mi naprawd\u0119 przyjemnie, gdybym poza u\u015bmiechem m\u00f3g\u0142 da\u0107 co\u015b jeszcze.<\/span><\/p>\n

\"Stara<\/a>
Stara Hawana<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Kluczyli\u015bmy po star\u00f3wce, jednak ca\u0142y czas stara\u0142em si\u0119 posuwa\u0107 na zach\u00f3d w kierunku Paseo de Marti i Kapitolu. W ko\u0144cu wyszli\u015bmy z labiryntu mniej wi\u0119cej tam, gdzie si\u0119 tego spodziewa\u0142em. Pogratulowa\u0142em sobie w duchu orientacji w labiryncie uliczek kompletnie obcego miasta. Mo\u017ce za spraw\u0105 tego, \u017ce byli\u015bmy teraz bez grupy turyst\u00f3w, a mo\u017ce sprawi\u0142 to miodowy blask s\u0142o\u0144ca, lecz wszystko odbiera\u0142em teraz wyra\u017aniej i czy\u015bciej, ni\u017c poprzedniego dnia. Niekt\u00f3re miejsca, kt\u00f3re widzia\u0142em uprzednio wydawa\u0142y mi si\u0119 znane od lat. Ch\u0142on\u0105\u0142em otaczaj\u0105ce mnie widoki: domy, ulice, ludzi \u2013 miejski gwar. O tej porze miasto nale\u017ca\u0142o ju\u017c bardziej do miejscowych, ni\u017c do turyst\u00f3w. Docieraj\u0105ce do mnie wra\u017cenia by\u0142y niezwykle intensywne. Wiem, \u017ce cechuj\u0119 si\u0119 spor\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 na pewne rzeczy i widoki, ale bardzo rzadko do\u015bwiadczam takiego stanu. Mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce miasto do mnie przem\u00f3wi\u0142o. Niezwyk\u0142e wra\u017cenie. Tak\u017ce Iwonka i Patryk wydawali si\u0119 by\u0107 oczarowani.<\/span><\/p>\n

\"Stara<\/a>
Stara Hawana – aleja de Marti<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Chcia\u0142bym aby ta chwila trwa\u0142a znacznie d\u0142u\u017cej, jednak robi\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017ano i trzeba by\u0142o ponownie zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 labirynt starego miasta, \u017ceby dotrze\u0107 do statku, kt\u00f3ry wieczorem wyp\u0142ywa\u0142 z portu. Oczywi\u015bcie wybra\u0142em inn\u0105 drog\u0119 i korzystaj\u0105c z pozosta\u0142ego jeszcze na niebie \u015bwiat\u0142a fotografowa\u0142em, fotografowa\u0142em i fotografowa\u0142em. Nie przypominam sobie, \u017cebym kiedy\u015b zrobi\u0142 tyle zdj\u0119\u0107 w tak kr\u00f3tkim czasie. Oczywi\u015bcie widzia\u0142em, \u017ce do albumu trafi w najlepszym razie, co dziesi\u0105te z nich, ale nie chcia\u0142em niczego uroni\u0107. Zagl\u0105da\u0142em ju\u017c nawet na podw\u00f3rka i do mieszka\u0144 na parterze \u2013 s\u0105 ca\u0142kowicie otwarte na ulice. To by\u0142a niezapomniana wycieczka. Gor\u0105co polecam zrobione wtedy zdj\u0119cia: 20 stycznia po godzinie 17. Dotarli\u015bmy na nabrze\u017ce znowu tam, gdzie si\u0119 spodziewa\u0142em i o zupe\u0142nie bezpiecznej porze. Postawi\u0142em sobie drugiego plusa :).<\/span><\/p>\n

\"Uliczki<\/a>
Uliczki starej Hawany<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Nasz statek wycieczkowy stanowi\u0142 w odniesieniu do miasta inny \u015bwiat. Reprezentant trojga narod\u00f3w: pod malta\u0144sk\u0105 bander\u0105, nale\u017c\u0105ca do kanadyjskiego armatora, pod dow\u00f3dztwem greckiego kapitana \u015bredniej wielko\u015bci jednostka, nie by\u0142a turystycznym molochem, jakie mo\u017cna spotka\u0107 na wodach Karaib\u00f3w. Na pok\u0142adzie by\u0142o wszystko, co niezb\u0119dne, a jednocze\u015bnie atmosfera pozosta\u0142a w miar\u0119 kameralna. Zaledwie kilkuset pasa\u017cer\u00f3w, kilka restauracji i bar\u00f3w, basen, sklep, centrum fotograficzne, du\u017ca sala do koncert\u00f3w i wyst\u0119p\u00f3w artystycznych. Dostarczana nam ka\u017cdego dnia gazetka pok\u0142adowa informowa\u0142a co, gdzie i kiedy danego dnia. Elegancko, ale nie kr\u0119puj\u0105co. Lu\u017ano, ale nie pospolicie. W sam raz. Za\u0142o\u017cenia kilkudniowego rejsu by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce: w nocy statek p\u0142ynie, rano przybija do portu i w ci\u0105gu dnia odbywaj\u0105 si\u0119 wycieczki na l\u0105d. Zawsze by\u0142o ich kilka do wyboru i ten wyb\u00f3r czasem by\u0142 trudny. Na og\u00f3\u0142 przewa\u017ca\u0142a kwestia obecno\u015bci naszej polskiej rezydentki, kt\u00f3ra bra\u0142a udzia\u0142 w tej wycieczce, kt\u00f3r\u0105 zainteresowana by\u0142a najwi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 os\u00f3b z polskiej grupy. Na szcz\u0119\u015bcie na og\u00f3\u0142 by\u0142a to tak\u017ce dla nas najciekawsza wycieczka. Po po\u0142udniu powr\u00f3t na statek, toaleta, bar, kolacja w najwi\u0119kszej restauracji i znowu bar, wyst\u0119py artystyczne i przed spaniem oczywi\u015bcie bar :). Mojito to by\u0142a nasza woda mineralna podczas ca\u0142ego rejsu… Kolacje by\u0142y zwykle tematyczne \u2013 albo menu zwi\u0105zane z miejscem, kt\u00f3re odwiedzali\u015bmy, albo krajowe \u2013 np. z kraju szefa kuchni :). W ka\u017cdym razie na jedzenie nie mo\u017cna by\u0142o narzeka\u0107. Trzeba te\u017c uczciwie przyzna\u0107, \u017ce poziom wyst\u0119p\u00f3w artystycznych by\u0142 zaskakuj\u0105co wysoki. Statek posiada\u0142 w\u0142asn\u0105 grup\u0119, ale zapraszane by\u0142y te\u017c lokalne zespo\u0142y z miast, w kt\u00f3rych cumowali\u015bmy.<\/span><\/p>\n

\"Louis<\/a>
Louis Cristal – bar na rufie<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 3 – Antilla<\/span><\/h4>\n

Po opuszczeniu wieczorem zatoki Hawa\u0144skiej, skierowali\u015bmy si\u0119 na po\u0142udniowy wsch\u00f3d. Jako \u017ce pierwszy etap prowadzi\u0142 a\u017c do miejscowo\u015bci Antilla nad zatok\u0105 Nipe, czyli niemal przez ca\u0142\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 wyspy, to ca\u0142y pierwszy dzie\u0144 sp\u0119dzili\u015bmy na morzu. Odpocz\u0119li\u015bmy nareszcie porz\u0105dnie i wyspali\u015bmy si\u0119 do woli pierwszy raz od przylotu. W ci\u0105gu dnia by\u0142y r\u00f3\u017cne atrakcje na pok\u0142adzie, a nast\u0119pnego dnia rano dotarli\u015bmy na miejsce. Nad zatok\u0105 Nipe zwiedzali\u015bmy g\u0142\u00f3wnie Park Narodowy Bariay. Rezerwat przyrody po\u0142o\u017cony na p\u00f3\u0142wyspie wewn\u0105trz zatoki Bariay, a w nim Pomnik Kolumba. Pomnik nie przedstawia jednak Kolumba. Jest zbiorem element\u00f3w symbolizuj\u0105cych kultur\u0119 Indian i Europejczyk\u00f3w. Ma upami\u0119tnia\u0107 l\u0105dowanie Kolumba na Kubie i spotkanie (powiedzia\u0142bym zderzenie) dw\u00f3ch odmiennych kultur. Jak wiadomo to spotkanie nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 dobrze dla Indian. Zostali zdziesi\u0105tkowani chorobami przywleczonymi przez bia\u0142ych, zagonieni do niewolniczej pracy i do dzisiaj niewiele ju\u017c gen\u00f3w po nich zosta\u0142o…<\/span><\/p>\n

\"Park<\/a>
Park Narodowy Bariay – “Europejczycy i Indianie”<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Poza monumentem uwieczniaj\u0105cym to szcz\u0119\u015bliwe (nie dla wszystkich) zdarzenie, by\u0142 jeszcze pokaz obrz\u0119d\u00f3w India\u0144skich. Odegrana scenka uprowadzenia panny m\u0142odej i taniec plemienny. Ciekawe i pouczaj\u0105ce. Na koniec zdj\u0119cia w otoczeniu \u201erdzennych Indian\u201d – oczywi\u015bcie mile widziana wdzi\u0119czno\u015b\u0107 w postaci peso convertible dyskretnie wk\u0142adanych do wielkiej muszli. Pomys\u0142owe i oryginalne.<\/span><\/p>\n

\"Trupa<\/a>
Trupa teatralna – Park Narodowy Bariay<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Potem lunch i targ pami\u0105tek w miejscowo\u015bci Guardalavaca. Na targu zrobi\u0142 si\u0119 problem \u2013 Iwonka upatrzy\u0142a sobie mask\u0119 do powieszenia w salonie. Nie mam nic przeciwko maskom, czy w og\u00f3le pami\u0105tkom, ale ta by\u0142a specjalna \u2013 na metr wysoka i tak koszmarna, \u017ce do tej pory mam dreszcze. Stylizowana na wyr\u00f3b bardzo prymitywnej kultury, by\u0142a w bardzo prymitywny spos\u00f3b wykonana. Powiedzia\u0142bym, \u017ce artysta b\u0119d\u0105c pod wp\u0142ywem wi\u0119kszej ilo\u015bci rumu, kilka razy siekn\u0105\u0142 pieniek maczet\u0105 i stwierdzi\u0142, \u017ce wysz\u0142a mu maska. Utytla\u0142 to zielonkawym mazid\u0142em i wystawi\u0142 na targu. Mo\u017ce ja si\u0119 nie znam na sztuce, albo za ma\u0142o rumu wypi\u0142em, ale trudno mi wyobrazi\u0107 sobie co\u015b, co by dla mnie bardziej nie pasowa\u0142o do naszego salonu. Iwonka jednak \u0142atwo nie rezygnuje \u2013 wyperswadowanie jej zielonego koszmaru wymaga\u0142o zespo\u0142owego dzia\u0142ania ca\u0142ej rodziny i dobrych pi\u0119tnastu minut t\u0142umaczenia… Ostatecznie przewa\u017cy\u0142, nie pozbawiony podstaw argument, \u017ce za przewiezienie takiego pniaka samolotem policz\u0105 nam nadbaga\u017c, jak za bizona. By\u0142o mi zreszt\u0105 wszystko jedno jakich argument\u00f3w si\u0119 u\u017cyje, byle tylko grubo ciosana, zielona morda nie wyl\u0105dowa\u0142a w salonie. Na szcz\u0119\u015bcie pozosta\u0142a na targu i zapewne b\u0119dzie tam sta\u0142a do dnia przeobra\u017cenia naszego S\u0142o\u0144ca w czerwonego olbrzyma i odparowania ca\u0142ej Ziemi. Czyli jeszcze z pi\u0119\u0107, sze\u015b\u0107 miliard\u00f3w lat. Sfotografowa\u0142em straszyd\u0142o \u201eku przestrodze\u201d i bez \u017calu opu\u015bci\u0142em bazarek.<\/span><\/p>\n

\"Zielone<\/a>
Zielone straszyd\u0142o<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Dzie\u0144 zako\u0144czyli\u015bmy wizyt\u0105 na \u201eranczo\u201d, gdzie \u201efarmer\u201d pokaza\u0142 nam jak si\u0119 uprawia kaw\u0119, banany, awokado, kokosy, papaj\u0119 i inne tropikalne paskudztwa. Lekkie zamieszanie wybuch\u0142o, kiedy dosz\u0142o do prezentacji papai. Jako t\u0142umaczka towarzyszy\u0142a nam nasza rezydentka \u2013 Polka, jednak na tyle zorientowana w lokalnych niuansach, \u017ce doskonale wiedzia\u0142a, i\u017c \u201epapaja\u201d w potocznym hiszpa\u0144skim na Kubie, to tak\u017ce niezbyt salonowa nazwa \u017ce\u0144skich narz\u0105d\u00f3w. Aby unikn\u0105\u0107 nieporozumie\u0144, owoc nosi oficjaln\u0105 nazw\u0119 \u201efruta-bomba\u201d. Ale wiadomo, jak to jest z oficjalnymi nazwami, kiedy istniej\u0105 stare i utarte… Pan Farmer po raz trzeci poprawiony, przez nasz\u0105 rezydentk\u0119, \u017ce ma m\u00f3wi\u0107 fruta-bomba, a nie … wiadomo co, wybuchn\u0105\u0142 w ko\u0144cu \u015bmiechem i przeszed\u0142 do nast\u0119pnej uprawy. Nasza dziewczyna nie da\u0142a si\u0119 podej\u015b\u0107 i wysz\u0142a z pojedynku g\u00f3r\u0105 :). Z farmy weso\u0142ego farmera autobus zawi\u00f3z\u0142 nas z powrotem do portu, gdzie czeka\u0142 nasz tr\u00f3jnarodowy statek.<\/span><\/p>\n

\"Dowcipny<\/a>
Dowcipny farmer<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Tak nawiasem m\u00f3wi\u0105c przy okazji tej farmy skojarzy\u0142y mi si\u0119 \u015bwi\u0119te krowy. No wiadomo \u2013 farma, farmer, to i krowy powinny by\u0107. Ale \u015bwi\u0119te? A owszem \u2013 na Kubie s\u0105 \u015bwi\u0119te. Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi by\u0142em przekonany, \u017ce \u015bwi\u0119te krowy s\u0105 tylko w Indiach. B\u0142\u0105d. Na Kubie s\u0105 \u015bwi\u0119tsze. Ca\u0142a sprawa wzi\u0119\u0142a si\u0119 st\u0105d, \u017ce zgodnie z prawem ustanowionym przez Fidela, ka\u017cdemu kuba\u0144skiemu dziecku do 7 roku \u017cycia, przys\u0142uguje 1 litr mleka dziennie. Taka ustawa prorodzinna. Rodzina dostaje na to mleko kartki i mo\u017ce je wykupi\u0107 za ca\u0142kowity bezcen za peso narodowe (to nic nie warte). \u017beby jednak zapewni\u0107 dzieciom mleko przys\u0142uguj\u0105ce na kartki, potrzebne s\u0105 krowy w odpowiedniej ilo\u015bci. W klimacie Karaib\u00f3w bujna i soczysta ro\u015blinno\u015b\u0107 wr\u0119cz poch\u0142ania wszelkie dost\u0119pne tereny, wi\u0119c wydaje si\u0119, \u017ce na ogromnych pastwiskach farmerzy powinni po horyzont wypasa\u0107 ogromne stada byd\u0142a. Wydaje si\u0119. Bo jest socjalizm i kr\u00f3w, jak na lekarstwo. W zwi\u0105zku z tym prawo stanowi, \u017ce ka\u017cdy zbrodniarz, kt\u00f3ry dopu\u015bci si\u0119 u\u015bmiercenia krowy (czy to umy\u015blnie, czy przypadkowo, czy ca\u0142kiem nie\u015bwiadomie) podlega karze pozbawienia wolno\u015bci do lat 15. W praktyce s\u0105downiczej to nie jest \u201edo\u201d 15 lat, tylko zwyczajnie: 15 lat. Nie ma t\u0142umaczenia, \u017ce wtargn\u0119\u0142a na drog\u0119 i rzuci\u0142a si\u0119 pod ko\u0142a. \u017be spad\u0142a do przepa\u015bci. \u017be pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo. Nie ma \u017cadnego t\u0142umaczenia. Jak ukatrupi\u0142e\u015b te\u015bciow\u0105, to okoliczno\u015bci \u0142agodz\u0105ce jak najbardziej s\u0105 brane pod uwag\u0119. Jak krow\u0119, to nie ma \u017cadnych okoliczno\u015bci. Jest 15 lat.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 4 – Santiago de Cuba<\/span><\/h4>\n

Nast\u0119pnego dnia rano obudzili\u015bmy si\u0119 ju\u017c po po\u0142udniowej stronie wyspy, po op\u0142yni\u0119ciu jej wschodniego ko\u0144ca. W drodze do Santiago de Cuba mijali\u015bmy w\u0142a\u015bnie cier\u0144 tkwi\u0105cy w boku braci Castro: zatok\u0119 Guantanamo i roz\u0142o\u017con\u0105 po obu jej stronach baz\u0119 marynarki Stan\u00f3w Zjednoczonych. Jedyne miejsce na Kubie, gdzie jest McDonalds :). Dlaczego baza nadal tam istnieje? Ano reguluje to oczywi\u015bcie stosowna mi\u0119dzynarodowa umowa. Jednak w tym szczeg\u00f3lnym przypadku nie zapisano w umowie dzier\u017cawy na okre\u015blony czas: np. 50 lub 100 lat, tylko do momentu, a\u017c obie strony wyra\u017c\u0105 ch\u0119\u0107 rozwi\u0105zania umowy. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce jedna strona nie wyra\u017ca ch\u0119ci… Nied\u0142ugo potem p\u0142yn\u0119li\u015bmy ju\u017c d\u0142ugim przesmykiem do portu Santiago de Cuba. Miasto po\u0142o\u017cone jest na ko\u0144cu d\u0142ugiej, malowniczej zatoki, kt\u00f3rej g\u00f3rzyste brzegi miejscami poro\u015bni\u0119te s\u0105 lasem. Na zdrowy rozum, brzegi tak malowniczego zak\u0105tka powinny albo stanowi\u0107 jaki\u015b rezerwat, albo w najgorszym razie by\u0107 zabudowane hotelami. Niestety okazuje si\u0119, \u017ce w tym przypadku hotele nie s\u0105 najgorsz\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105. Brzegi owszem, s\u0105 \u015bci\u015ble zabudowane: stocznie, rafineria, elektrownia i pomniejsze przybytki przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego. Kominy, piece, s\u0142upy energetyczne, ogromne zbiorniki, d\u017awigi… Smr\u00f3d, huk, dym, oleista woda pe\u0142na \u015bciek\u00f3w, ha\u0142as nios\u0105cy si\u0119 na kilometry nad zatok\u0105… Hoteli brak.<\/span><\/p>\n

\"Zatoka<\/a>
Zatoka Santiago de Cuba<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Santiago de Cuba \u2013 miasto rewolucji. Zacz\u0119li\u015bmy jednak od cmentarza Santa Ifigenia \u2013 takie ichnie Pow\u0105zki tudzie\u017c Arlington. W ziemi pod marmurowymi p\u0142ytami le\u017c\u0105 s\u0142awni i zas\u0142u\u017ceni. Mauzoleum bohatera rewolucji Hose Martiego, przy kt\u00f3rym ca\u0142y czas pe\u0142niona jest warta. A tu\u017c obok mauzoleum zas\u0142oni\u0119ty metalowym parkanem ma\u0142y plac budowy. Nie jest tajemnic\u0105, \u017ce za zas\u0142on\u0105 z falistej blachy budowane jest miejsce dla Fidela. Bior\u0105c pod uwag\u0119 tempo pracy kuba\u0144skich budowla\u0144c\u00f3w i stan zdrowia g\u0142\u00f3wnego zainteresowanego, faktycznie bezpieczniej by\u0142o zacz\u0105\u0107 ze sporym wyprzedzeniem… Punkt nast\u0119pny \u2013 koszary Moncada. Serce rewolucji. To tutaj 26 lipca (na Kubie to dzie\u0144 \u015bwi\u0119ty) 1953 roku nast\u0105pi\u0142 pierwszy atak rewolucjonist\u00f3w pod wodz\u0105 samego Fidela na si\u0142y rz\u0105dowe Batisty. Atak kompletnie nieudany, zako\u0144czony wpakowaniem rewolucjonist\u00f3w do kicia i przepuszczeniem ich przez maszynk\u0119 do mi\u0119sa. To uczyni\u0142o z nich m\u0119czennik\u00f3w i da\u0142o now\u0105 motywacj\u0119 do dalszych dzia\u0142a\u0144. Sam Fidel za fikanie przeciwko w\u0142adzy, po ojcowsku dosta\u0142 15 lat odsiadki. Jednak w\u0142adza by\u0142a tak pewna siebie, \u017ce po marnych dw\u00f3ch latach wypu\u015bci\u0142a \u0142obuza w wyniku amnestii. B\u0142\u0105d. Ale do historii rewolucji wr\u00f3cimy. Obecnie w koszarach jest szko\u0142a imienia, a jak\u017ce \u2013 26 lipca, oraz ma\u0142e muzeum po\u015bwi\u0119cone pami\u0119tnym wydarzeniom. Po koszarach udali\u015bmy si\u0119 na plac Antonio Marceo \u2013 kolejny heros rewolucji. Na \u015brodku placu jest spory pag\u00f3rek a na nim dwie instalacje artystyczne \u2013 wbite w ziemi\u0119 kilkunastometrowe stalowe ostrza symbolizuj\u0105ce maczety, oraz wielki pomnik samego bohatera na koniu. Pomnik jest jednak dosy\u0107 charakterystyczny i Kuba\u0144czycy o\u015bmielaj\u0105 si\u0119 pokpiwa\u0107 z bohatera, odgaduj\u0105c rzekomo wypowiadan\u0105 przez niego kwesti\u0119. Najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 dwa warianty:<\/span>
\n – Chod\u017acie na Cuba Libre! – Mamy tu dwuznaczno\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w oznaczaj\u0105cych \u201eWoln\u0105 Kub\u0119\u201d, ale tak\u017ce znanego drinka. Druga wersja nawi\u0105zuje do przystanku autobusowego znajduj\u0105cego si\u0119 pod pomnikiem i brzmi:<\/span>
\n – Biegnijcie szybko! Zatrzyma\u0142em dla was autobus! – Trzeba przyzna\u0107, \u017ce oba teksty doskonale pasuj\u0105 do pozy, w jakiej artysta uwieczni\u0142 faceta na koniu :)))<\/span><\/p>\n

\"Pomnik<\/a>
Pomnik Antonio Marceo<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Z placu Antoniego pojechali\u015bmy, a potem pop\u0142yn\u0119li\u015bmy \u0142\u00f3deczk\u0105 na wysp\u0119 Granma do knajpki na lunch. Nazwa nieprzypadkowa. Fidel po \u0142askawym wypuszczeniu go z krymina\u0142u, zamiast okaza\u0107 wdzi\u0119czno\u015b\u0107, zacz\u0105\u0142 oczywi\u015bcie znowu knu\u0107. Dla zaczerpni\u0119cia oddechu zahaczy\u0142 si\u0119 w Meksyku, gdzie za\u0142o\u017cy\u0142 ruch \u201e26 Lipca\u201d \u2013 mia\u0142 ch\u0142op pami\u0119\u0107 do dat. W grudniu 1956 postanowi\u0142 znowu podskoczy\u0107 Bati\u015bcie. Kupili stary, ameryka\u0144ski jacht \u2013 w\u0142a\u015bnie Granma i pop\u0142yn\u0119li z powrotem na Kub\u0119 prowadzi\u0107 now\u0105 wojenk\u0119. Ciasno im musia\u0142o by\u0107, bo jacht by\u0142 dla 12 os\u00f3b, a brodatych rewolucjonist\u00f3w wlaz\u0142o na niego 82. Mo\u017ce przez te niewygody podr\u00f3\u017cy, po staremu dostali \u0142upnia od oddzia\u0142\u00f3w rz\u0105dowych i wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyl\u0105dowa\u0142a znowu w ciupie. Jednak tym razem Fidel wraz 12 towarzyszami (p\u00f3\u017aniej wyniesionymi do rangi r\u00f3wnej 12 aposto\u0142om) zd\u0105\u017cy\u0142 nawia\u0107 w g\u00f3ry Sierra Maestra, \u017ceby tam dalej knu\u0107, j\u0105trzy\u0107, demontowa\u0107 i podwa\u017ca\u0107. Nieupilnowanie brodaczy by\u0142o wtedy dla Batisty b\u0142\u0119dem, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do rewolucji Kuba\u0144skiej i kosztowa\u0142 go utrat\u0119 w\u0142adzy i ucieczk\u0119 z kraju. Bracia Castro i Ernesto \u201eChe\u201d Guevara zorganizowali partyzantk\u0119, kt\u00f3ra ostatecznie przej\u0119\u0142a kraj. Sytuacja zreszt\u0105 bynajmniej nie by\u0142a czarno-bia\u0142a. Historia Kuby jest nieskomplikowana: usi\u0142uj\u0105c wyzwoli\u0107 si\u0119 spod panowania Hiszpan\u00f3w, Kuba\u0144czycy niechc\u0105cy sprowadzili sobie \u201ena pomoc\u201d armi\u0119 USA. Hiszpanie zostali wyp\u0119dzeni, ale jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015ble\u0107 kraj wpad\u0142 w r\u0119ce ameryka\u0144skie i by\u0142 rz\u0105dzony przez faktycznie marionetkowy rz\u0105d Batisty. Castro wyst\u0119powa\u0142 w sprawie ca\u0142kowicie s\u0142usznej: ostatecznego wyzwolenia kraju spod obcych wp\u0142yw\u00f3w. Mia\u0142o by\u0107 pi\u0119knie, a wysz\u0142o, jak zwykle. Niestety dla wolnej Kuby wybra\u0142 najgorszy model ustrojowy, przy okazji robi\u0105c sobie \u015bmiertelnego wroga z najpot\u0119\u017cniejszego pa\u0144stwa na \u015bwiecie. Mo\u017ce i by\u0142 z niego dobry rewolucjonista, ale polityk i strateg jak z koziej dupy tr\u0105ba.<\/span><\/p>\n

Dla Kuby w\u0142a\u015bciwie nadal nie ma dobrej drogi. Gospodarka nie istnieje. Nie produkuje si\u0119 nic. Kiedy wobec braku samochod\u00f3w, Fidel postanowi\u0142 przesadzi\u0107 Kuba\u0144czyk\u00f3w na rowery, sprowadzono DWA MILIONY rower\u00f3w z Chin. Nawet nie pr\u00f3bowano wyprodukowa\u0107 ich na miejscu \u2013 by\u0142o jasne, \u017ce si\u0119 nie uda. Wszystko zostanie rozkradzione i zmarnowane, zanim jeszcze zacznie si\u0119 produkcja. Zak\u0142adaj\u0105c nawet ma\u0142o realny scenariusz, \u017ce nagle wybuchnie wolno\u015b\u0107, to sk\u0105d wzi\u0105\u0107 gigantyczne \u015brodki, \u017ceby gospodarka cho\u0107by drgn\u0119\u0142a z miejsca? Chyba wy\u0142\u0105cznie z USA, ale wtedy historia zatoczy ko\u0142o… Nikt nie umie pracowa\u0107 (wszyscy kombinuj\u0105). Po\u0142udniowcy w og\u00f3le nie s\u0105 ch\u0119tni do pracy, a dodatkowo po sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu latach socjalizmu poj\u0119cie \u201epraca\u201d jest dla nich kompletn\u0105 abstrakcj\u0105. Nie wida\u0107 nawet ma\u0142ego \u015bwiate\u0142ka na ko\u0144cu tunelu… Z\u0142o\u015bliwi twierdz\u0105, \u017ce Kuba mo\u017ce co najwy\u017cej zosta\u0107 burdelem Ameryki, po zniesieniu embarga i ca\u0142kowitym otwarciu turystycznym. Mo\u017ce i co\u015b w tym jest. Przykre. My\u015bl\u0119, \u017ce na tym sko\u0144cz\u0119 nudne wtr\u0105cenia historyczne i skupi\u0119 si\u0119 na naszej wycieczce.<\/span><\/p>\n

Po obiadku na wyspie Granma, przeprawili\u015bmy si\u0119 z powrotem na l\u0105d i pojechali\u015bmy zwiedza\u0107 kolejn\u0105 hiszpa\u0144sk\u0105 twierdz\u0119 \u2013 del Morro pi\u0119knie i malowniczo po\u0142o\u017con\u0105 na g\u00f3rze nad wej\u015bciem do zatoki Santiago de Cuba. O ile dobrze pami\u0119tam, to ten sam s\u0142ynny, hiszpa\u0144ski architekt, kt\u00f3ry projektowa\u0142 twierdz\u0119 w Hawanie. Twierdza ze szczytu g\u00f3ry tarasami schodzi w d\u00f3\u0142 zbocza ku morzu. Widoki s\u0105 przepi\u0119kne.<\/span><\/p>\n

\"Twierdza<\/a>
Twierdza del Morro<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Z twierdzy wr\u00f3cili\u015bmy do miasta i poszli\u015bmy na spacer star\u00f3wk\u0105 Santiago do Cuba. Miejsce ca\u0142kowicie odmienne od Hawany, architektura niepor\u00f3wnanie skromniejsza, ale stan techniczny budynk\u00f3w znacznie lepszy. W\u0142a\u015bciwie przewrotnie to w\u0142a\u015bnie Hawana zosta\u0142a najwi\u0119kszym przegranym rewolucji. Od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, je\u015bli by\u0142y ju\u017c jakie\u015b \u015brodki w kasie pa\u0144stwa, to niemal w ca\u0142o\u015bci by\u0142y przeznaczane na rozw\u00f3j prowincji, \u017ceby socjalistycznie \u201ewyr\u00f3wna\u0107 szanse i poziom\u201d. Przesadzono z tym wyr\u00f3wnywaniem i skutek jest taki, \u017ce Hawana pozbawiona jakichkolwiek finans\u00f3w popad\u0142a w ca\u0142kowit\u0105 ruin\u0119, podczas kiedy inne miasta jeszcze jako\u015b si\u0119 trzymaj\u0105. Pospacerowali\u015bmy star\u00f3wk\u0105, zrobili\u015bmy zdj\u0119cia i trzeba si\u0119 by\u0142o poma\u0142u \u017cegna\u0107 z Santiago.<\/span><\/p>\n

\"Star\u00f3wka<\/a>
Star\u00f3wka Santiago de Cuba<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 5 – Jamajka<\/span><\/h4>\n

Dzie\u0144 nast\u0119pny mia\u0142 przynie\u015b\u0107 wizyt\u0119 na Jamajce. Wyl\u0105dowali\u015bmy wcze\u015bnie rano w porcie Montego Bay, sk\u0105d odbyli\u015bmy autokarem wycieczk\u0119 do posiad\u0142o\u015bci Greenwood Great House. To pi\u0119kny kolonialny dom zbudowany na pocz\u0105tku XIX wieku i zachowany przez 200 lat w niemal nie zmienionym stanie. Nale\u017ca\u0142 do starej i szacownej brytyjskiej rodziny Barrett\u2019\u00f3w, kt\u00f3rej przedstawiciele w XIX wieku do\u0142\u0105czyli na Jamajce do grona baron\u00f3w cukrowych. Na plantacjach trzciny cukrowej i imporcie cukru do Europy zbudowano w\u00f3wczas ogromne fortuny. Kres tej dzia\u0142alno\u015bci po\u0142o\u017cy\u0142 dopiero rozw\u00f3j cukrownictwa z burak\u00f3w cukrowych w Europie. Greenwood Great House nadal jest w r\u0119kach prywatnych, ale ju\u017c nie rodziny Barrett. S\u0142u\u017cy jako muzeum i jest pe\u0142ny zabytkowych mebli, instrument\u00f3w muzycznych i oryginalnego wyposa\u017cenia z pocz\u0105tk\u00f3w XIX wieku. Bardzo pouczaj\u0105ca wycieczka.<\/span><\/p>\n

\"Posiad\u0142o\u015b\u0107<\/a>
Posiad\u0142o\u015b\u0107 Greenwood Great House<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Jamajka jest ca\u0142kowicie inna od Kuby. Angloj\u0119zyczna, wsp\u00f3\u0142czesna, pe\u0142na \u201enormalnych\u201d samochod\u00f3w i kolorowego t\u0142umu na ulicach. Oznaki cywilizacji zachodu: CocaCola, McDonalds itp. widoczne na ka\u017cdym kroku. W Montego Bay nasz autobus utkn\u0105\u0142 w porz\u0105dnym korku, co natychmiast wzbudzi\u0142o u nas szczer\u0105 nostalgi\u0119 :))).<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 6 – Cienfuegos<\/span><\/h4>\n

Dzie\u0144 kolejny \u2013 powr\u00f3t na Kub\u0119 do Cienfuegos. Kolejne miasto w kolejnej du\u017cej zatoce. Jednak tym razem rezygnujemy ze zwiedzania Cienfuegos i s\u0142uchaj\u0105c rad naszej rezydentki wybieramy d\u0142u\u017csz\u0105 wycieczk\u0119 autobusem do Trinidadu. Zwiedzanie Cienfuegos by\u0142oby powielaniem tego, co ju\u017c widzieli\u015bmy \u2013 kolejne miasto nie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce si\u0119 niczym, od tych, kt\u00f3re zwiedzili\u015bmy przedtem. Trinidad jest podobno zupe\u0142nie inny. Ano zobaczymy. Kiedy statek zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do w\u0105skiego wej\u015bcia zatoki Cienfuegos, moj\u0105 uwag\u0119 zwr\u00f3ci\u0142a charakterystyczna budowla nieco w g\u0142\u0119bi l\u0105du, na zach\u00f3d od wej\u015bcia do zatoki. Wielka betonowa kopu\u0142a na betonowym silosie wygl\u0105da\u0142a jakby znajomo. Przeczucie mnie nie myli\u0142o \u2013 to obudowa reaktora atomowego. Konstrukcja elektrowni zacz\u0119\u0142a powstawa\u0107 w 1990 roku pod \u015bwiat\u0142ym przewodnictwem i z bratni\u0105 pomoc\u0105 Zwi\u0105zku Radzieckiego. To by\u0142o kilka lat po Czarnobylu \u2013 mieli jaja, \u017ceby si\u0119 na co\u015b takiego zdecydowa\u0107. Ale c\u00f3\u017c, podejrzewam, \u017ce okolicznej ludno\u015bci nikt o zdanie nie pyta\u0142. Na szcz\u0119\u015bcie upadek ZSRR i zako\u0144czenie bratniej pomocy wstrzyma\u0142o budow\u0119. Zosta\u0142 po niej opuszczony ogromy plac budowy i pusty sarkofag dla reaktora. Nikt za bardzo nie wie, co z tym teraz zrobi\u0107 \u2013 lany \u017celbeton, wi\u0119c nie da si\u0119 rozkra\u015b\u0107… Podobno jest projekt zbudowania tam zak\u0142ad\u00f3w chemicznych. Bior\u0105c pod uwag\u0119 ich technologi\u0119 i kontrol\u0119 jako\u015bci, nie wiem co gorsze: ruski reaktor, czy kuba\u0144skie chemikalia. W jednym i drugim przypadku wyni\u00f3s\u0142bym si\u0119 stamt\u0105d na drugi koniec wyspy.<\/span><\/p>\n

\"Niedosz\u0142y<\/a>
Niedosz\u0142y reaktor<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Zacumowali\u015bmy w Cienfuegos i zabrali\u015bmy si\u0119 autobusem w 80km wypraw\u0119 do Trinidadu. Trinidad to relikt epoki handlu cukrem. Z tego niewielkiego miasteczka eksportowano jedn\u0105 trzeci\u0105 ca\u0142ego cukru z Kuby. Kiedy sko\u0144czy\u0142a si\u0119 epoka cukru, miasteczko zosta\u0142o zwyczajnie zapomniane. Dzi\u0119ki temu zapomnieniu ca\u0142a star\u00f3wka Trinidadu zosta\u0142a zachowana bez znacz\u0105cych zmian do chwili obecnej. Jest faktycznie inna od tego, co widzieli\u015bmy uprzednio. Ca\u0142e miasto pokrywa niska zabudowa, ulice s\u0105 raczej d\u0142ugie i szerokie, wy\u0142o\u017cone wy\u0142\u0105cznie kostk\u0105 lub kocimi \u0142bami. Dominuje raczej transport konny, ni\u017c samochodowy. Wszystko zachowane w ca\u0142kiem dobrym stanie.<\/span><\/p>\n

\"Uliczki<\/a>
Uliczki Trynidadu<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Zwiedzili\u015bmy kolejn\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107 baron\u00f3w cukrowych \u2013 przestronny budynek z wielkim patio, wie\u017c\u0105 widokow\u0105… Mieszka\u0142o si\u0119 na bogato, nie ma co m\u00f3wi\u0107. Z wie\u017cy niska i kolorowa zabudowa Trynidadu wygl\u0105da bardzo malowniczo na tle otaczaj\u0105cych miasto wzg\u00f3rz. Na statek wr\u00f3cili\u015bmy ju\u017c po zmroku. Na tym sko\u0144czyli\u015bmy w\u0142a\u015bciwie zwiedzanie Kuby. Pozosta\u0142 nam dzie\u0144 pla\u017cowania na Wyspie M\u0142odo\u015bci, a potem powr\u00f3t do Hawany i przejazd do hotelu w Varadero. Zatem ju\u017c nic starego i zabytkowego.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 7 – wypoczynek<\/span><\/h4>\n

Pla\u017ca na Isla de la Juventud, gdzie nast\u0119pnego dnia przeprawili\u015bmy si\u0119 z naszego statku pok\u0142adowymi szalupami motorowymi, wygl\u0105da jak z poczt\u00f3wki. Takie miejsca pewnie zachwyci\u0142y mojego tat\u0119 40 lat temu. Nie mia\u0142 punkt\u00f3w odniesienia, kt\u00f3re uodporni\u0142yby go na takie widoki. Pi\u0119kne, lazurowe morze, bia\u0142y piasek, palmy zwieszaj\u0105ce si\u0119 nad pla\u017c\u0105 i wod\u0105. Wtedy nie by\u0142o nawet takich poczt\u00f3wek.<\/span><\/p>\n

\"Pla\u017ca<\/a>
Pla\u017ca na Wyspie M\u0142odo\u015bci<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Na nas te\u017c otoczenie zrobi\u0142o du\u017ce wra\u017cenie, cho\u0107 przecie\u017c widzieli\u015bmy wcze\u015bniej podobne sceny w innych zak\u0105tkach Karaib\u00f3w. By\u0142o pi\u0119knie. Relaks w czystej postaci. Ciep\u0142a woda, gor\u0105cy piasek, niewielkie fale, rybki przemykaj\u0105ce pod powierzchni\u0105, palmy cicho szumi\u0105ce w powiewach lekkiego wiatru. Mo\u017cna si\u0119 zapomnie\u0107. Przed zapomnieniem uchroni\u0142a nas syrena naszego statku kotwicz\u0105cego kilka kilometr\u00f3w dalej i doskonale widocznego na redzie. Oznajmia\u0142a, \u017ce z pla\u017cy na statek odp\u0142ywa ostatni tender i trzeba si\u0119 zbiera\u0107, lub pozosta\u0107 w raju na zawsze. Raj rajem, ale dobry obiad w pok\u0142adowej restauracji te\u017c ma swoje znaczenie :). Niech\u0119tnie zebrali\u015bmy si\u0119 z pla\u017cy i powr\u00f3cili\u015bmy na pok\u0142ad.<\/span><\/p>\n

\"Molo\"<\/a>
Molo<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Nast\u0119pnego dnia rano zakotwiczyli\u015bmy na starym miejscu w zatoce Hawa\u0144skiej, gdzie czuli\u015bmy si\u0119 ju\u017c jak u siebie. Niestety nie by\u0142o ju\u017c czasu na \u017cadne spacery. Wyokr\u0119towanie, przesiadka do autobusu i ponad 170km do hotelu Melia Marina Varadero na samiutkim ko\u0144cu p\u00f3\u0142wyspu. Hotel nowy i komfortowy. Przed samym hotelem wybudowana ogromna marina. Wida\u0107, \u017ce teren zosta\u0142 odebrany morzu i wszystko powsta\u0142o \u201ena wodzie\u201d. Stworzenie sztucznego l\u0105du, zbudowanie infrastruktury, odpowiednie ukszta\u0142towanie terenu i dna morza musia\u0142o poch\u0142on\u0105\u0107 gigantyczne \u015brodki. Oczywi\u015bcie \u015brodki pochodz\u0105ce z kasy koncernu hotelarskiego Melia. Wida\u0107 na p\u00f3\u0142wyspie zaczyna robi\u0107 si\u0119 ciasno, skoro zaczynaj\u0105 go ju\u017c sztucznie wyd\u0142u\u017ca\u0107. Jednak ogromna marina, cho\u0107 wyko\u0144czona i gotowa, stoi niemal pusta. Przy odleg\u0142ym pirsie kotwiczy kilka du\u017cych katamaran\u00f3w wycieczkowych, ale to mo\u017ce kilka procent mo\u017cliwo\u015bci tego obiektu. Po drugiej stronie mariny buduje si\u0119 nowy, wielki hotel.<\/span><\/p>\n

\"Pusta<\/a>
Pusta marina przy Melia Marina Varadero<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Zastanawia, czym kieruj\u0105 si\u0119 ludzie pakuj\u0105cy wielk\u0105 kas\u0119 w niewykorzystywan\u0105 infrastruktur\u0119? Nie podejrzewam, \u017ceby dysponowali milionowymi \u015brodkami dla w\u0142asnego kaprysu. Zatem pewnie spodziewaj\u0105 si\u0119 wydarze\u0144, kt\u00f3re spowoduj\u0105, \u017ce marina zape\u0142ni si\u0119 wspania\u0142ymi, drogimi jachtami, a hotele ich w\u0142a\u015bcicielami z portfelami grubszymi ni\u017c biblia. Sk\u0105d mog\u0105 przyp\u0142yn\u0105\u0107? No raczej nie z Kuby. Jedynie, co przychodzi mi do g\u0142owy, to Floryda i inne cz\u0119\u015bci wschodniego wybrze\u017ca USA. Mo\u017ce wi\u0119ksze jednostki tak\u017ce z Europy. Czy\u017cby zatem szykowa\u0142y si\u0119 zmiany, o kt\u00f3rych nie wszyscy jeszcze wiedz\u0105?<\/span><\/p>\n

W hotelu sp\u0119dzili\u015bmy kilka leniwych dni, o kt\u00f3rych w\u0142a\u015bciwie nie ma co pisa\u0107. Pla\u017ca, restauracja, bar, spacery nabrze\u017cami pustej mariny. Wypocz\u0119li\u015bmy. Szcz\u0119\u015bliwie Dreamliner nadal by\u0142 na chodzie i w komforcie powr\u00f3cili\u015bmy do Warszawy.<\/span><\/p>\n

Opowiadanie dedykuj\u0119 pami\u0119ci mamy naszej przyjaci\u00f3\u0142ki,
\ndla kt\u00f3rej zosta\u0142o napisane i kt\u00f3ra nie zd\u0105\u017cy\u0142a go przeczyta\u0107.<\/em><\/span><\/p>\n

Aktualizacja 1 – sierpie\u0144 2015<\/span><\/em><\/span>
\n I na moje wysz\u0142o. W\u0142a\u015bnie wznowiono stosunki dyplomatyczne pomi\u0119dzy USA i Kub\u0105. Nad ambasad\u0105 USA w Hawanie znowu po 54 latach powiewa ameryka\u0144ska flaga. P\u00f3\u0142tora roku temu o tym wiedzia\u0142em…<\/span><\/p>\n

Aktualizacja 2 – grudzie\u0144 2016<\/span><\/em><\/span>
\n Sprawdzi\u0142a si\u0119 tak\u017ce druga teoria: Fidel spocz\u0105\u0142 na cmentarzu\u00a0Santa Ifigenia w Santiago de Cuba. Dok\u0142adnie tam, gdzie widzieli\u015bmy budow\u0119 grobowca.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Relacja z wycieczki na Kub\u0119 Stycze\u0144 2014 [google_map_easy id=”5″] Cz\u0119\u015b\u0107 1 – przygotowania i podr\u00f3\u017c Kuba, Kuba… O Kubie pierwszy raz us\u0142ysza\u0142em troch\u0119 ciekawych informacji od taty, kt\u00f3ry by\u0142 tam w 1975 roku na turnieju szachowym. W tamtym czasie wyjazd na Karaiby nie by\u0142 czym\u015b mo\u017cliwym do pomy\u015blenia dla Polaka. Nawet na bratni\u0105, socjalistyczn\u0105 Kub\u0119. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":662,"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11\/revisions\/662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sydor.net.pl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}